Acht vragen (6) Autonoom binnen een relatie

De rubriek ‘Acht vragen’ biedt je een Vragenkompas aan met vragen uit de acht richtingen rond een algemeen geformuleerde vraag. Deze vragen zijn een opstap, om nog andere, concrete vragen te vinden op jouw werkvraag. Hoe formuleer je jouw werkvraag? Deze rubriek geeft dus geen oplossingen of tips hoe jij het moet aanpakken.
De tekst ‘Ter inspiratie’ die volgt biedt je enkele korte inspirerende gedachten aan.

Hoe handel ik autonoom binnen een relatie?

Andere vragen van lezers:
Hoe laat ik me niet te sterk beïnvloeden door de mening van een ander?
Hoe blijf ik autonoom handelen binnen een hechte groep?
Hoe blijf ik mezelf in een intieme relatie?
Hoe laat ik me niet tegenhouden door angst voor verlies wanneer ik mijn (ex-)partner helemaal loslaat?

Het Vragenkompas is contextueel, d.w.z. dat bij alle vragen die je kunt stellen de vraag er bovenop luidt: Hoe beïnvloedt de context deze vraag en het antwoord? Klik op de afbeedling om ze te vergroten of te downloaden.

Ter inspiratie

Drie sociale basisbehoeften
Elk individu heeft drie sociale basisbehoeften (1). Deze drie behoeften zijn de kernthema’s bij de ontwikkeling van relaties, zowel relaties in een groep als een relatie met een individu, bv. een partner.
1. Erkenning of inclusie (de relatiedimensie ‘binnen – buiten’):
Iedereen wil meetellen en serieus genomen worden; niemand wil buitengesloten worden. Het gaat om ‘identiteit’, om erbij horen, om het gevoel opgevangen, aanvaard en verzorgd te worden zoals je bent. Waar liggen de grenzen tussen partner zijn/groepslid zijn en de eigen identiteit: kan ik in deze relatie/in deze groep mezelf uitdrukken? Welk soort gedrag is hier acceptabel en welke grenzen stelt de ander/stellen de anderen hier aan?
2. Genegenheid of affectie (de relatiedimensie ‘dichtbij – veraf’):
Iedereen wil gezien worden, sommigen hebben een sterke behoefte aan affectie en persoonlijke waardering. De voornaamste vragen hebben te maken met het omgaan met de eigen autonomie in een groep, in een relatie, met de vrees niet aardig gevonden te worden, maar tevens een vrees voor teveel intimiteit. Is de ander/de groep echt geïnteresseerd in mij en in wie ben ik echt geïnteresseerd ? Wordt mijn privacy gerespecteerd ? Hoeveel van mijn opvattingen en vooral van mijn emoties kan (of moet) ik tonen in deze relatie/in deze groep? In welke mate is het veilig om me hier bloot te geven?
3. Invloed of controle (de relatiedimensie ‘boven – onder’):
Iedereen wil invloed uitoefenen op de ander/op teamleden, sommigen willen een sterke invloed. Het gaat om het uittesten van de krachten en de competenties, waarbij iedereen in de relatie probeert invloed te verwerven. Hoeveel invloed kan ik hebben in deze relatie/in deze groep? Wie heeft er macht en invloed over mij en hoeveel?

Een relatie ontwikkelen betekent naar elkaar toe bewegen en dat vraagt tijd en ruimte. Bij een gezonde ontwikkeling geef je regelmatig en om beurten aandacht aan het vormgeven van elk van deze drie basisbehoeften. Af en toe houdt een relatie op, dan is het tijd om af te wikkelen. Dat gebeurt niet op één moment. Je geeft dan best om beurten aandacht aan het loslaten van elk van de drie behoeften in die relatie.

→ Lees ook de korte tekst: Hoe vertel je je levensverhaal? Je leven in beeld brengen.

Je ‘identiteit’  en je ‘zelf’
Je ‘identiteit’ is een gezonde sociale constructie, nodig om vlot samen te werken en te communiceren. Het is je antwoord op de vraag: “Wie ben jij?” Afhankelijk van de context waarin die vraag wordt gesteld, gebruik je dan woorden die verwijzen naar je posities in je relatieveld en/of naar een beroep of een functie en/of een talent of een deskundigheid en/of een geaardheid of overtuiging en/of naar een locatie of een cultuur. Bv. vader van, moeder van, zoon van, dochter van, partner van, … én werknemer bij, zelfstandige, ondernemer, therapeut, kunstenaar, volksvertegenwoordiger, advocaat, poetshulp, vrijwilliger, … én deskundig in, specialist in, teamspeler, … én hetero, homo, zwart, orthodox in het geloof, conservatief, … én Antwerpenaar, West-Vlaming, Fries, Belg, Nederlander, … , enz.
Uiteraard voel je je meer dan een bundel van posities en functies e.d., meer dan je ‘identiteit’. Je bent op al die momenten je ‘zelf’. Een functie of een positie kan je alternatief invullen, veranderen of loslaten. Je ‘zelf’ kan je niet loslaten, die is er altijd, overal, op elk moment, in iedere positie, in iedere functie. Je kunt wel je ‘zelf’ ontwikkelen of ‘opnieuw uitvinden’ (dit hangt af van hoe je het begrip ‘zelf’ invult).(2)

Authenticiteit en eigen leiderschap
Ruth Cohn gebruikte de term ‘selectieve authenticiteit’ om aan te geven dat je kiest wat je toont of deelt van je ‘zelf’ in een concrete situatie.(3) Authentiek zijn met mate, met respect voor jezelf én voor de anderen én voor jullie relatie én voor de vraag op dat moment. Je neemt op ieder moment bewust de verantwoordelijkheid op voor de mate van openheid.
Selectieve authenticiteit is een kenmerk van eigen leiderschap.
 Het betekent bewust keuzes maken en verantwoordelijkheid nemen voor je gevoelens, je emoties, je behoeften en je gedrag.(4) Je laat datgene van jezelf zien dat past op dit moment en toch ben je transparant. Dat vraagt inschatten wat wel en niet verbindend of helpend werkt in de situatie en aandacht voor de juiste timing.
Meestal wordt over selectieve authenticiteit gesproken binnen het kader van het werken in een team. Het geldt echter in gelijke mate voor een op een relaties. In geen enkele relatie kan je altijd en volledig authentiek zijn. Die eis is onrealistisch en zelfs contra-productief.

Verbonden, niet gebonden
Alle levende wezens leven in verbinding. De mens handelt echter (wellicht) als het enige wezen dat anderen aan zich bindt. Een verbinding werkt vruchtbaar indien het aan beide kanten de mogelijkheid laat om de verbinding te verbreken. Indien dat niet het geval is dan is er sprake van binding. Een gezonde relatie is er een van verbinding, niet van binding.
In de psychologie heeft men het over de noodzaak voor een baby aan hechting. Het is de taak van de ouders om de baby te leren om gaandeweg ‘hechting’ los te laten en zich veilig te voelen bij ‘verbinding’. Ik merk bij veel volwassenen nog steeds een zoektocht om zich veilig te verbinden met een partner zonder zich aan de ander te binden, zich afhankelijk te maken van de ander, en de ander aan zich te binden.(5)

Interafhankelijk
Voor sommigen is het een moeilijk te aanvaarden gedachte: je bent een interafhankelijk wezen. Je hebt de ander(en) nodig om jezelf te kunnen ontwikkelen. Bij alles wat je ziet, voelt, denkt, uitdrukt, eet, doet, enz. word je beïnvloed door anderen en door je omgeving. Je kunt niets zonder de anderen. Het voedsel dat je eet, de kleren die je draagt, de activiteiten die je onderneemt, de tools die je nodig hebt voor je activiteiten, de wijze waarop je kunt communiceren met anderen, enz. Alles, letterlijk alles, krijg je van anderen, via schenken, ruilen, kopen of stelen. Dat geldt eveneens voor alle niet-materiële zaken, zoals: kennis, ideeën, inzichten, duizend manieren om je uit te drukken (verbaal, non-verbaal, beeldend), antwoorden op je vragen, enz. En interafhankelijkheid geldt vooral voor het vervullen van je basisbehoeften aan erkenning, liefde, genegenheid, intimiteit, het realiseren van je dromen en doelen, enz.

Aanbieden en ontvangen
Meestal wordt gesproken over ‘geven en nemen’, dat klinkt niet alleen anders dan ‘aanbieden en ontvangen’ dat werkt ook anders.(6) Een goed werkend team (twee tot twaalf personen) bestaat uit leden die verschillende talenten, kwaliteiten en geaardheden aanbieden. Je vormt geen goed voetbalteam met twaalf spitsen. Een orkest bestaat uit verschillende instrumenten en niet ieder instrument krijgt evenveel speeltijd. Alles hangt af van het gemeenschappelijk doel of wat er in het midden ligt.(7) Wantrouwen zorgt voor een slecht compromis, vertrouwen geven kan zorgen voor een vruchtbaar compromis.

(1) William C. Schutz, Elements of encounter, Joy Press, Big Sur CA 1973
(2) Inspiratie vind je in Ontmoetingen met je ‘zelf’ – Wat kunstenaars je aanbieden → Korte teksten
(3) Een heldere uitleg over selectieve authenticiteit: hier
(4) Lees meer over het onderscheid tussen gevoelens en emoties in het bericht van 8/3/21
(5) Bv. in: Jan Geurtz, Bevrijd door liefde – Praktijkboek voor zelfacceptatie en geluk in relaties, Ambo Amsterdam 2014
(6) lees het bericht van 13/5/19
(7) Lees meer in het hoofdstuk ‘Individueel, gedeeld of gemeenschappelijk?’ p.20 in Wie heeft er een probleem? Ik, hij, zij of wij? → Korte teksten
Lees ook Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten