Acht vragen (9) Beter worden gehoord

De rubriek ‘Acht vragen’ biedt je een Vragenkompas rond een algemeen geformuleerde werkvraag. Het is een voorbeeld welke eerste vragen mogelijk zijn. Herken je de werkvraag? Wat is jouw werkvraag? Welke vraag uit het Kompas zet jou aan om te starten met je zoektocht naar een oplossing voor je werkvraag?
Deze rubriek geeft dus geen oplossingen of tips hoe jij het moet aanpakken.
De tekst ‘Ter inspiratie’ die volgt biedt je enkele korte inspirerende gedachten aan.
Ik help je bij het leren werken met het Vragenkompas en met het stellen van de ‘juiste’ vraag. Contacteer me.

Hoe wordt mijn inbreng beter gehoord?

Andere vragen van lezers:
Hoe blijf ik (bij) mezelf in een discussie?
Hoe stop ik op een goede manier een zinloze discussie?
Hoe voer ik een dialoog met iemand die een totaal tegengestelde visie heeft?
Hoe zorg ik er voor dat mijn inbreng werkt zelfs al krijg ik geen gelijk?

Het Vragenkompas is contextueel, d.w.z. dat bij alle vragen die je kunt stellen de vraag er bovenop luidt: Hoe beïnvloedt de context deze vraag en het antwoord?
Klik op de afbeedling om ze te vergroten of te downloaden.

Ter inspiratie

Je ‘hebt’ een mening, je ‘bent’ geen mening
Een mening is een (voorlopige) conclusie, een besluit, een statement, vaak echter een uiting van een emotie. Iedere mening is – sterk of zwak – gebouwd op ‘feiten’ en op een visie van de gevolgen in de toekomst. Dit alles geldt voor dit moment.(1) Vandaag heb je een andere mening dan toen je tiener was. Je hebt immers een en ander geleerd en gelezen en meer ervaren. Een mening is steeds context- en tijdgebonden. Het is bijgevolg nodig om een onderscheid te maken tussen wie jij ‘bent’ en welke mening jij op dit ogenblik verdedigt. Dat weet je wel, doch in het vuur van een discussie vergeet je dat.(2)
Een mening draait niet zomaar om een inhoud maar om jouw relatie met de inhoud van je mening. Wanneer jij je echter vereenzelvigt met je mening zal telkens iemand de inhoud ervan bestrijdt dit voor jou aanvoelen alsof de ander tegen jou strijdt. Dat is slechts in bepaalde gevallen het geval. Enkel wanneer jij het als een persoonlijke aanval beschouwt én er zo op reageert, is de kans groot dat de ander (samen met jou) een persoonsgerichte machtsstrijd start.
Wat geldt voor jou, geldt ook voor de ander. De ander ‘heeft’ een mening maar ‘isniet die mening. Wanneer iemand bv. een rascistische of sexistische uitspraak doet, ‘heeft‘ hij een zo gekleurde mening; hij ‘is‘ echter geen ‘rascist’ of ‘sexist’. Het blijft ook dan wenselijk het onderscheid te maken tussen een mening ‘hebben’ en een mening ‘zijn’. Daarmee laat je de ruimte dat een mening kan veranderen, voor jezelf en voor de ander. Wanneer jij het onderscheid niet maakt en hem als racistisch persoon aanspreekt mag je niet verwonderd zijn dat hij daarover met jou in de strijd gaat. Spreek de ander kordaat aan op de uitspraak, op de mening, op de visie maar niet op zijn persoon.

Eerst verbinden als gesprekspartners
Eigenlijk draait het in de meeste gesprekken, discussies en misverstanden op de eerste plaats om te worden gezien, gehoord en erkend. Dit geldt voor iedereen. Een stevig gesprek, een discussie of een debat kan maar vruchtbaar zijn indien eerst werk wordt gemaakt van verbinding. Je hoeft het hoegenaamd niet eens te zijn met de ander om verbinding te maken met haar zodat jullie je verbonden voelen als volwaardige gesprekspartners. Je voelt je een niet-volwaardige gesprekspartner wanneer je als niet-deskundig opzij wordt gezet of wanneer niet naar jouw mening wordt verwezen maar naar een kenmerk van jou als persoon.
Slechts wanneer de ander zich verbonden voelt, kan jij kordaat haar mening tegenspreken, zonder dat zij zich voelt aangevallen als persoon. Hetzelfde geldt voor jou; eenmaal in verbinding zal jij een kort “Neen, ik ben het hoegenaamd niet eens mee jou.” makkelijker aanvaarden.
Er dreigt spanning wanneer jij niet alleen verlangt om gezien te worden als gesprekspartner maar dat je tijdens het gesprek ook wilt worden gezien en erkend in een kenmerk van jou als persoon. Op dat ogenblik meng je twee verschillende vragen: a) de vraag die het onderwerp is van het gesprek (bv. “Hoe krijgen we meer duidelijkheid over deze zaak?”) en b) de vraag naar erkenning voor wie jij bent: een vrouw, Belg met een kleurtje, een lesbienne, een kwieke tachtiger, etc. (bv. “Kan jij aanvaarden dat ik als vrouw een belangrijke stem vertegenwoordig in deze zaak?”) of voor jouw functie: arts, leidinggevende, directeur, expert, etc. (bv. “Kan je erkennen dat ik dé expert ben in deze zaak?”). Indien jij wilt dat een bepaald aspect van jou (dat onderbelicht is) wordt erkend, is het nuttig dit als onderwerp van het gesprek te maken. Wil en kan jij het tot een thema maken?
Het behoort tot de gespreksvaardigheden om bij de aanvang a) elkaar te erkennen als volwaardige gesprekspartners en b) het thema van het gesprek helder te formuleren (Welke vraag willen we samen aanpakken?) (3)

Je inbreng hoeft niet je mening te zijn
Je bent heus niet de enige die ‘iets inbrengen’ verwart met ‘mijn mening geven’. Een constructieve bijdrage leveren betekent dat je iets in het midden legt dat de zaak vooruit helpt. Een mening is daarbij niet steeds de meest aangewezen weg. Overweeg andere mogelijkheden: een vraag stellen; samenvatten wat reeds werd aangereikt; het thema herformuleren of duidelijker stellen; een voorstel doen; even een betekenisvolle stilte laten; een mindmap presenteren van wat reeds werd ingebracht; een creatieve methode voorstellen; verwijzen naar leerrijke cases of vroegere ervaringen; luisteren naar de bezorgdheid die schuilt in de woorden van de ander en aangeven dat je dit opmerkt.
Belangrijk daarbij is dat je je inbreng letterlijk ‘in het midden’ legt.(4) Een mening wordt al gauw naar iemand gericht (rechtstreeks of onrechtstreeks) of gegeven als antwoord op de vorige spreker (een gerichte reactie dus).

Wat gebeurt er wanneer je de zaken systemisch bekijkt?
We zijn allemaal opgegroeid met het lijnig grondpatroon. Daardoor zetten we alle fenomenen, acties en reacties in vakjes; we denken in korte lijnen van oorzaken en gevolgen; we geloven dat er slechts één waarheid ‘waar’ en ‘logisch’ kan zijn. etc. (5)
De interacties en de ‘problemen’ zien er plots helemaal anders uit wanneer je systemisch naar de zaken kijkt.(6) Met een systemische bril zie je dat vele elementen een rol spelen, elkaar beïnvloeden en een dynamisch netwerk vormen. Dan zoek je niet meer naar ‘de oorzaak’ maar stel je de vraag ‘Welke dynamiek maakt dat we dit ongewenst resultaat bereiken? Welke elementen zijn daarbij betrokken, in welke mate en hoe beïnvloeden ze elkaar?’ Op deze manier krijg je een bredere kijk op de zaken.
De meeste meningen vertrekken vanuit een lijnige kijk op mensen en wat ze doen.

Een constructief compromis
Het lijnig grondpatroon doet je reageren in tegenstellingen: ‘Het is of wit of zwart!’. Soms voelt een situatie aan als: ‘Er is geen keuze mogelijk. Het is wit en geen zwart!’ Wanneer je overschakelt op een systemische benadering zie je dat er veel meer belangen meespelen of hebben belangen (jouw belang of dat van de ander) opeens een ander gewicht binnen het totale plaatje. Wanneer je dit vaststelt voel je dat het mogelijk is om in deze situatie te komen tot een constructief compromis. Daarenboven hoeft een compromis niet je laatste stap te zijn. Indien je je punt wilt maken, hangt veel af van de tijd en de ruimte die je laat om iets te laten groeien. Wil jij je punt nu halen of kan het ook later? Moet jij zo nodig nu scoren of is een beter resultaat over een jaar een optie? Niet zelden is snel scoren een pyrrusoverwinning.(7)

(1) Over ‘feiten’ lees je meer in Hoe je zelf ‘feiten’ creëert – Vier soorten feiten → Korte teksten
(2) Lees ook het hoofdstuk ‘Gevoelens en emoties’ in Medeleven Empathie Mededogen → Korte teksten
(3) Lees meer over het belang van het thema in Kies je voor een dialoog? Wat doe je dan? → Korte teksten
(4) Lees meer in Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten
(5) Lees het hoofdstuk ‘Het lijnig grondpatroon’ p. 19-26 in Drie grondpatronen om je leven te be-leven → Korte teksten
(6) Lees het hoofdstuk ‘Het systemisch grondpatroon’ p. 27-30 in Drie grondpatronen om je leven te be-leven → Korte teksten
(7) Lees het bericht Geduld hebben is voor ongeduldige mensen