Tagarchief: Eigen kracht

Ontmoetingen met je ‘zelf’ – Wat kunstenaars je aanbieden

De ‘Korte tekst’ die ik vandaag op de site heb gezet draait rond het begrip ‘zelf’.
Het is een eerste vervolg op de tekst: Hoe beleef jij je ‘ik-wand’?Korte teksten
In plaats van mijn visie te geven op het begrip ‘zelf’, laat ik na een korte inleiding elf beeldende kunstenaars ‘aan het woord’, negen vrouwen en twee mannen. Ieder van hen beeldt op haar manier iets uit dat voor mij draait rond dat begrip ‘zelf’.
Ik heb uitdrukkelijk gekozen voor beeldende kunstenaars en niet voor bv. filosofen of psychologen. Die hebben al eeuwen het grote woord gevoerd. Hun woorden werden al zeer vaak herhaald. Dat is genoeg.
De tekst van 46 bladzijden is een ‘werkboekje’ geworden. Je wordt uitgenodigd om kennis te maken met een kunstenaar en haar werk via een aantal linken (naar Wikipedia of een filmpje op Youtube of een interview). Even zomaar door de tekst bladeren wordt moeilijk. Als verkenning kan je de vragen lezen op de pagina ‘Reflecties’ na iedere presentatie van de kunstenaar en haar werk.
Dit boekje heeft me aan het werk gezet. Het was boeiend en verleidt me om op dit pad verder te gaan en andere kunstenaars te ontmoeten, in andere disciplines.

Ontmoetingen met je ‘zelf’ – Wat kunstenaars je aanbiedenKorte teksten

Vraag van de week (26)

Welke vraag heb jij nu nodig om verder te kunnen?

Een ‘juiste’ vraag aangeboden krijgen én die ontvangen is even belangrijk als wanneer jij een ‘juiste’ vraag stelt aan anderen. Je hebt net als iedereen een goede vraag nodig om een betekenisvolle volgende stap te zetten. Soms klinkt die vraag uit de mond van een vriendin, soms uit die van een ‘vreemde’. Soms komt ze verwacht, vaak komt ze onverwacht en klinkt ze onaangenaam. Het is niet dat er geen vragen worden gesteld, wel dat jij ze niet steeds hoort. Of indien je ze hoort, dat je ze niet ontvangt. “Toch niet van hem!”
Wanneer je een vraag ontvangt, kan je niet niet antwoorden, om het even hoe de vraag werd geformuleerd. Je kunt wel verhinderen dat je een vraag hoort en ‘oplaadt’, bv. door je oren af te sluiten of de vraag onmiddellijk weg te kaatsen. In de tekst “Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’?”(1) wijs ik op de derde optie: je laat de vraag komen, laat ze in het midden liggen én je luistert er aandachtig naar, daarna beslis je of je ze ontvangt of niet. Wanneer je ze niet ontvangt hoef je ze niet meer te beantwoorden, het bewust niet ontvangen was je antwoord.
Er is nog een andere weg: stel de ‘juiste’ vraag aan jezelf! Dat doe je om je ‘eigen kracht’ te vergroten: stel vaker goede vragen aan jezelf. Door de ‘juiste’ vragen te stellen aan jezelf kweek je ‘gezonde twijfel’.(2) Wees voor het stellen van vragen aan jezelf wel even kritisch als voor de vragen die anderen jou aanbieden: Verwijst de vraag naar waar het voor mij nu echt om gaat? Draait ze niet rond de pot en noemt ze man en paard? Verwijst ze respectvol naar mijn pijnpunt? Voelt ze aan als waarachtig? Word ze constructief geformuleerd? Doet ze me fundamenteel, en oprecht, twijfelen? 
Wanneer je een ‘juiste’ vraag stelt aan jezelf … beantwoord die dan eerst alvorens een nieuwe vraag te stellen. Zo neem je jezelf ernstig.
Leer op een positieve, constructieve en boeiende manier te twijfelen. Geniet van gezonde twijfel en je leert zoveel meer. Zonder gezonde twijfel is er geen gezonde zekerheid. De ‘juiste vraag stellen aan jezelf is niet: piekeren, twijfels opeenstapelen, tien vragen of meer stellen zonder ze te beantwoorden (dit is een tactiek om niet naar je vragen te moeten luisteren). Ongezonde twijfels verlammen je, ze zijn de tweelingzus van ongezonde zekerheid.

(1) Lees meer in: Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten
(2) Lees meer in het hoofdstuk ‘Evenwichtige zekerheid en gezonde twijfel’ in de tekst
Leerrijker worden kán! → Korte teksten

Op zoek naar de waarheid die verzoent

Een zwarte ‘ex-crimineel’ tracht vandaag op het rechte pad te lopen. Toch wordt hij nog steeds negatief bekeken en afwijzend behandeld. Wanneer hij op een dag wordt gedood door de politie wordt hij een ‘slachtoffer’ en wordt de politieagent een ‘dader’ en voor sommigen een ‘crimineel’. De gedode zwarte man wordt binnen de context van het eeuwenlange racisme in de VS daarmee voor sommigen een ‘held’ en zelfs een ‘heilige’.
“Als er gerechtigheid komt voor je vader, zullen we op weg zijn naar raciale gerechtigheid in de VS”, zei Joe Biden, de Democratische presidentskandidaat tegen het meisje, “Dan zal je papa de wereld veranderd hebben”. Je kunt even rechtlijnig zeggen dat het gedrag van de politieagent dat heeft bewerkstelligd. (Dit is geen cynische opmerking.)
Neen, niet de gedode zwarte man heeft iets veranderd en evenmin de politieagent.
Wij kunnen iets veranderen door de manier waarop wij nu antwoorden op de situatie en op wat er (weer) is gebeurd, in de VS maar ook in eigen land.
Het huidig discours wijst terecht op grove onrechtvaardigheden maar de woorden zijn zo polariserend dat een waardige aanpak niet mogelijk is. We creëren daarmee een sfeer van vijandschap. Woede voelen is volkomen terecht, die agressief op de ander richten is dat niet, dat is een onvruchtbare houding, dat is meer van hetzelfde. Wraak leidt tot weerwraak, leren we uit de geschiedenis.
We hebben een ander denkpatroon en een ander taalgebruik nodig. Niet het rechtlijnig discours dat alles en iedereen in enge vakjes zet en dat spreekt in tegenstellingen (zwart-wit).
Er is evenmin eufemistisch of zalvend of verhullend taalgebruik nodig. We moeten zorgvuldig spreken! De zaken moeten helder op tafel komen, alle aspecten. Echter zonder te vechten en relaties te vernielen. We moeten leren systemisch te kijken naar wat er (weer) is gebeurd en nog steeds plaatsvindt.
We dienen meer dan ooit te verbinden en ethisch gezonde netwerken op te bouwen.

Albie Sachs kan ons nog steeds inspireren.(1) Hij was zelf slachtoffer van een (bijna) dodelijke bomaanslag door de politie van het Apartheidsregime in Zuid-Afrika. Als internationaal erkend jurist en rechter heeft hij na de wisseling van het regime geijverd voor rechtvaardigheid én verzoening (ook met de agent die de bom onder zijn auto had gestoken). Zijn zoektocht bracht hem bij het erkennen van vier waarheden. De vier waarheden vormen één systeem. Enkel door een dialoog tussen deze waarheden kan er gerechtigheid komen voor de slachtoffers, de erkenning van hun pijn en onrecht en kan tegelijk de stap gezet worden voor verzoening.(2)
Sachs noemt de eerste waarheid de feitelijke waarheid “microscopische waarheid” (microscopic truth) en stelt vast dat dit de eerste zorg is van een rechtbank: “of een bepaald persoon schuldig is aan onrechtmatig en opzettelijk doden van een andere persoon op een bijzonder moment op een bijzondere manier”. Deze waarheid is gedetailleerd en gefocust op de daad en op ‘feiten’.
De tweede waarheid noemt hij “logische waarheid” (logical truth): “de veralgemeende waarheid van stellingen, de logica inherent aan bepaalde beweringen … waar men toe komt via deductieve en afgeleide processen.” De focus is de manier van denken, de paradigma’s en uitgangspunten.
Sachs’ derde waarheid is de “ervaringsgerichte waarheid” (experiential truth). Dit sluit dicht aan bij wat de Waarheidscommissie de persoonlijke waarheid noemde: het verhaal van de gebeurtenissen zoals de betrokkenen dat beleefd hebben. Deze verhalen zijn “inzichten in pijn” en vormen een verhalende waarheid.
Voor de vierde waarheid tenslotte spreekt Sachs over de “dialoog waarheid” (dialogical truth): “dit houdt elementen in van de microscopische, de logische en de ervaringsgerichte waarheden, maar het neemt deze op in en het groeit door het (denk)beeld van een gemeenschap van vele stemmen en veelvoudige perspectieven (the notion of a community of many voices and multiple perspectives).
In het geval van Zuid Afrika (FG: toen en de VS vandaag), is er geen unieke correcte manier om te beschrijven op welke manier de grove schendingen van de mensenrechten plaats vonden. Er is niet één verslaggever die kan beweren dat hij/zij het enige definitief juiste perspectief bezit.”

Dit is geen post-modernistische suggestie dat objectieve waarheid niet zou bestaan. Het is veeleer de vooropstelling dat de weg naar zulk een waarheid verloopt via een zeer intense en vaak emotionele dialoog die begrensd wordt door het zorgvuldig uitpluizen van het bewijsmateriaal, om te komen tot een veel-kleurige, multi-perspectieven versie van de waarheid.

(1) Lees meer over Albie Sachs in Sachs, Albie en de vier waarheden – Op zoek naar de waarheid die verzoent → Korte teksten
(2) Lees meer in het hoofdstuk Wat is waarheid? in Hoe je zelf feiten creëert – Vier soorten feiten → Korte teksten

 

Vraag van de week (24)

Met welke vraag zorg je dat de ander zich ontspant?

Ik hoef het je niet te vertellen: spanning, drukte, stress, overspanning, deadlines, het zijn dagelijkse verschijnselen. Samen met de ‘plicht’ om voor een gezond lichaam te zorgen (door sporten, fitness, yoga, taichi of wandelen) én de juiste voeding, ‘moet’ je ook op tijd je geest ontspannen (via mindfulness, meditatie, lezen, bosbaden of vakantie).
Het verhaal vandaag: je bent volledig, zelf en alleen verantwoordelijk voor je gezondheid; je bent niet verantwoordelijk voor de ander en je moet vooral niet de ander willen ‘helpen’ met ongevraagd goede raad en adviezen.
Door de hele hype van zelf-verantwoordelijkheid zijn sommigen echter vergeten dat we samen verantwoordelijk zijn voor de context waarin al die persoonlijke inspanningen en ontspanningen kunnen gebeuren.
Je wordt veel meer beïnvloed door de context dan je denkt. Het ernstige nieuws (via tv, radio, kranten, nieuws apps, nieuwsbrieven) zowel als het roddel-nieuws (via de sociale media of ‘vergaderingen’ in de koffiepauze) vormt je denken, je aanvoelen, je welbevinden én je communicatie. Naast de geplande, verplichte en gewenste ontmoetingen zijn er iedere dag ongewilde, ongewenste of verrassende contacten met anderen. Door wat jij doet op al die sociale kruispunten bepaal jij samen met mij en met anderen onze ‘denk-context’, onze ‘leef-context’, onze ‘werk-context’, onze ‘ontspan-context’, onze ‘leer-context’ en onze ‘geniet-context’.
Een van de beste manieren om voor jezelf te zorgen bestaat er in om op een juiste manier zorg te dragen voor anderen. Wanneer iedereen aandacht heeft voor de ‘buurvrouw’ of ‘buurman’ (de persoon die naast je woont, de persoon naast je op de werkvloer, de persoon naast je in de club of de academie, gewoon ‘de persoon naast je’) ontvangt iedereen aandacht. Zo simpel kan het zijn.
Dat geldt ook voor de manier van aandacht geven: stel een vraag, een eenvoudige vraag; een vraag die verwondering oproept; een vraag die de ander even naar de horizon doet kijken; een vraag die zorgt voor een moment van stilte. Er bestaan ook vragen die er voor zorgen dat ‘de persoon naast je’ zich ontspant. Het is een kwestie van oefenen welke formulering werkt voor ‘de persoon naast je’ maar het is mogelijk én het werkt, voor de ander én voor jou!
Probeer het, je zult het zien.
Welke vraag zou bij jou werken? Met welke vraag kan ik er voor zorgen dat jij even je schouders ontspant of je kaken?

Vraag van de week (23)

Welke vraag leg je vandaag voor aan de beleidsmakers?

De corona curve glijdt rustig naar een afronding, alleszins die van de eerste corona crisis. Het is niet zeker of er een tweede uitbraak volgt einde van dit jaar, begin volgend jaar, samen met de gewone griep. Wat wel duidelijk is geworden, er zijn verschuivingen in het politieke spel in vele landen. (Voor België geldt dit uitdrukkelijk omdat de actuele regering maar volmachten heeft tot september.) Op dit ogenblik wordt de sfeer gevuld met politieke geluiden over wat er na de corona moet gebeuren. Er zal moeten worden gewerkt aan de pijnlijke economische, sociale en financiële gevolgen. Wie wil er gewoon terug naar ‘af’, naar ‘business as usual’? Wat moet zéker anders na de zomer? Wat mag zéker niet meer gebeuren? Hoe ga je jouw professioneel leven en je privé vormgeven? Welke ondersteuning heb je daarbij nodig van het beleid? Hoe kunnen we samen de economie duurzamer maken?
Wat zijn de belangrijkste lessen die jij uit deze crisis hebt geleerd? Ga je als burger wachten tot het najaar om een vraag, een wens of een eis te stellen aan het beleid? Het is onvoldoende om gewoon te wijzen op wat er valt te leren uit de voorbije vijf maanden. Analyses zijn nuttig maar beperkend. Vooral omdat die worden gemaakt vanuit een specifieke levenshouding (een gekleurde politieke bril) én een overheersende grondhouding.(1) De analyses zullen daarom ook onderwerp zijn van discussie en onenigheid. Voor de ‘oplossingen’ geldt dit nog veel meer.
Jouw inbreng telt. Maar dan moet die wel klinken. Het volstaat niet om te roepen: “Dit willen we niet meer!”(2) Welke vraag leg jij vandaag voor aan de beleidsmakers, aan een politica(cus)? Of ga je wachten tot het te laat is, bv. wanneer er zoveel klinkt dat jouw stem niet meer kan worden gehoord?
Waar moet je vraag aan voldoen wil ze gehoord kunnen worden? Ik som enkele kenmerken op. Ze is bondig, opgesteld in een heldere taal. Ze is niet veroordelend. Ze is toekomstgericht en oplossingsgericht. Ze heeft één onderwerp. Wil je meer onderwerpen aansnijden, dan stel je twee of meer vragen. De vraag spreekt de taal van de betrokkene.
Je overlegt je vraag best samen met medestanders en jullie sturen ze samen naar de betrokken politica(cus). Misschien kan je op sociale media een plekje creëren om de vragen te verzamelen? Ook op sociale media geldt: stop met klagen of enkel iets aan te klagen, stel een oplossingsgerichte vraag. (Ik schrijf niet: geef de oplossing.)

(1) Lees meer in: Drie grondpatronen om je leven te be-leven → Korte teksten
(2) Lees meer in: Wie heeft er een probleem? Ik, hij, zij of wij? → Korte teksten