Tagarchief: Eigen kracht

Hoe word je rijker in déze situatie? … Leerrijker

Met ‘déze situatie’ bedoel ik concreet de actuele periode rond het coronavirus en alle drastische maatregelen om het te doen uitdoven. Het begrip ‘déze situatie’ kan echter slaan op iedere context en gebeurtenis die erg ingrijpend is en die bij jou een gevoel opwekt van voor een tijdje gevangen te zitten in ongemakkelijke externe beperkingen.
Wat ik met ‘leerrijk’ bedoel lees je in de tekst die ik op de pagina Kort teksten heb gezet.

Leerrijker worden, het kán! Gebruik het Leerkompas

Iedere situatie, hoe vreemd of bedreigend ook, biedt tegelijkertijd een aantal ‘uitwegen met een beperkt risico’, ‘vensters voor verwondering’, ‘deuren om te ontsnappen’, ‘tunnels met een zwak licht aan het einde’, ‘sleutels voor sloten die te vinden en te openen zijn’. Om een van die andere kanten van een bedreigende situatie te kunnen ontwaren, heb je de houding nodig van een leerrijk mens. 
Het is een van de bijzondere kenmerken van ‘dramatische’ situaties of gebeurtenissen dat ze iedereen de kans bieden om je leer-rijkdom te vergroten.
Een leerrijk mens heeft een leerrijk zelfbeeld, d.w.z. een beeld dat zegt dat zij op dit ogenblik O.K. is, dat ze bezig is veel te leren en nog veel kan leren. Ze beleeft het leven als een eindeloze en boeiende leertocht waarbij er nooit definitieve antwoorden worden bereikt.
Een leerrijk persoon ervaart dat ‘leren’ op ieder moment gebeurt, om het even op welke plek zij staat, met wie zij samen is en om het even in welke relatie zij op dit ogenblik tot de ander staat. Zij heeft een beweeglijke geest die stroomt als water in een landschap.
Een leerrijk persoon heeft niet minder grenzen dan de leerarme persoon. Wel is het zo dat zij die grenzen positief weet te beïnvloeden. Zij heeft een realistisch beeld van welke grenzen zij kan verleggen en welke niet.
Zij loopt niet tegen de grenzen aan, zij ontmoet haar grenzen!

Zij strijdt niet tegen obstakels maar weet dat ze vaak om het muurtje heen kan. Moeilijk misschien, maar ze kan er omheen. En zelfs indien ook dát niet zou lukken dan nog zoekt zij een alternatieve weg.
Een leerrijk mens is zoals iedereen een wezen met beperkingen. In de beperkingen schuilen echter de ‘duizend mogelijkheden’. The sky is not the limit. Your love – for yourself and for others – will show the limit. Je liefde om te leren en tot aan je grenzen te gaan, duwt iedere beperking een beetje voor je uit. Jij bepaalt mee je grenzen.
Een leerrijk mens leeft ‘grenzeloos’. Ze ontdekt de ‘grenzeloze leegte’ die haar uitnodigt om door haar gevuld te worden.

Vraag van de week (13)

Welke vraag zou je ooit aan een ‘therapeut’ willen stellen?

Ik zet het woord ‘therapeut’ tussen haakjes omdat het naast een psycho-therapeut ook een arts, een sociaal begeleider, een biografie-begeleider of een filosoof kan zijn. Het gaat om iemand die op een professionele manier naar je luistert en aan wie je in vertrouwen een fundamentele vraag, zelfs een intieme vraag, kunt stellen.
In een crisissituatie moet de energie om iets in jou te onderdrukken plots op een andere plek worden ingezet. Er moet een andere pijnlijke plek worden ‘verdedigd’. Vaak scheuren daardoor oude wonden open of komen oude pijnen naar boven. Zo’n moment is tegelijkertijd de uitnodiging om de vraag te stellen waar het nu écht om gaat in je leven. Het is goed indien je beroep kunt doen en durft te doen op een professional en daar je vraag te laten klinken. Welke vraag? De vraag waar al je pijn én al je vreugde om draait, de vraag die wijst naar wat je écht wilt.
Je kunt uit twee wegen kiezen om je fundamentele vraag te vinden.
Op de eerste weg ga je analytisch tewerk en onderzoek je wat er heeft plaatsgevonden dat tot de actuele pijnlijke situatie heeft geleid. Wat je vandaag meemaakt, heeft een ervaring in het verleden die zorgde voor een ‘ontsteking’ (fysisch, emotioneel, psychisch, sociaal of relationeel). Na een grondige analyse kan je bij je fundamentele pijn uitkomen en die als vraag formuleren.

Een vraag is de start van een verandering, een vaststelling doet je stilstaan.
Op de tweede weg kijk je vanuit de toekomst. Je vertrekt van het punt waar je wilt terechtkomen, de plek die je uiteindelijk wilt bereiken. Wanneer je dat punt levendig visualiseert (“Zo ziet de situatie er concreet uit wanneer ik heb bereikt wat ik wil.”) kom je via enkele vragen uiteindelijk bij de vraag waar het je écht om te doen is. Je fundamentele vraag leidt je naar je plek in de toekomst.
Zelfs indien je nu niet onmiddellijk een professional gaat contacteren, is het goed om voor jezelf de behoefte te erkennen aan de vraag waar het jou écht om te doen is, de vraag die je nog steeds niet stelt en daardoor je weg blokkeert.

De ander willen begrijpen en begrepen willen worden

Dit bericht stond drie jaar geleden op de website van de Lemniscaat Academie. Meerdere signalen hebben me aangezet het opnieuw te publiceren: empathie of meevoelen met anderen wordt te snel gelijkgesteld met ‘de ander begrijpen’. Dit is ten onrechte. Empathie betekent dat je de ander volledig ‘de ander’ laat zijn en respecteert en de zaken leert zien door haar bril, zelfs als je haar niet begrijpt. Je bent in je empathie net als in iedere vaardigheid begrensd. Een dialoog blijft mogelijk zonder de ander volledig te begrijpen en begrepen te worden.

De ander willen begrijpen

Wanneer je echt naar iemand wilt luisteren of haar helpen of met haar samenwerken, stop dan met te trachten haar te willen begrijpen. Zet je veeleer in om te achterhalen welke de belangrijkste vraag is die op dit ogenblik in haar leeft. Wat is haar kernvraag op dit moment? (= de vraag die er écht doe doet, nu) Tracht haar gedachtengang waar te nemen, de wijze waarop zij gedachten vormt en innerlijke beelden hanteert … zonder te oordelen. Enkel zo kan je een vraag stellen die haar helpt om – vanuit haar denk- en betekeniskader – een zinvol antwoord te vinden op haar kernvraag.
Om de gedachtengang van de ander te kunnen waarnemen, is het nodig dat je je eigen denkkader even parkeert. Wat ‘logisch’ is voor haar hoeft niet logisch te zijn voor jou. Je hoeft het er niet alleen niet mee eens te zijn, je hoeft het zelfs niet te begrijpen! Je hoeft niet alles te kunnen begrijpen om goed te kunnen samenwerken. Wél aanvaarden dat dit nu haar logica is en het gesprek aangaan.
De bewering dat datgene wat jij niet kunt begrijpen ‘onbegrijpbaar’ is, klopt niet. Enkel jij kunt het niet begrijpen, nu. Alles wat je waarneemt, voelt, denkt en doet vertrekt vanuit jouw aannames en overtuigingen. Willen begrijpen vertrekt bv. vanuit de aanname dat jij haar kúnt begrijpen. Dat klopt niet met de werkelijkheid: je bent begrensd in datgene wat je kunt begrijpen.
Wanneer je tracht te begrijpen, doe je moeite om met jouw denkkader de logica van de ander te verstaan. Dat doet onrecht aan de ander. Help de ander om via haar eigen denkkracht, haar emotionele kracht en haar zingeving te zoeken naar haar zinvolle antwoorden. Haar zoektocht zal gans anders verlopen dan jouw zoektocht.
Willen begrijpen legt vaak een obstakel op de weg. Het is een obstakel omdat je niet de gepaste vraag stelt die iemand nu op weg zou kunnen helpen, haar weg, niet de weg volgens jouw inzicht. Het is een obstakel omdat je daardoor haar kracht beknot om zelf tot inzichten en keuzes te komen. Het is een obstakel omdat je hiermee haar zelfredzaamheid beperkt. Het is een obstakel omdat je in de meeste gevallen teveel verantwoordelijkheid op je schouders laadt en vroeg of laat als Redder optreedt.
Wil je de ander echt helpen? Help de ander om zichzelf te begrijpen! Daarvoor is het niet noodzakelijk dat jij  de ander begrijpt.
Wat is er wél nodig? Een vragende houding en de juiste vraag stellen. Je laat de verantwoordelijkheid waar ze hoort = bij de ander. Je stopt geen energie in alles willen begrijpen. Je houdt je bezig met het stellen van de juiste vragen en het scherp waarnemen hoe zij haar ‘probleem’ formuleert, welke overtuigingen daarin werken, wat zij wil bereiken, enz.
Ieder van ons vult de woorden die hij uitspreekt en die hij de ander hoort gebruiken iets anders in en voelt ze een beetje anders aan. Dit kan je dagelijks vaststellen. De eenvoudige oefening van een woordenwolk maken (1) kan je helpen om je bescheidener op te stellen. Daarnaast zorgt het voor meer helderheid in het gesprek.
Alles willen begrijpen is een broertje van perfectionisme.
Wanneer je eerst alles wilt begrijpen alvorens keuzes te maken en beslissingen te nemen vergeet je dat alles voortdurend verandert en dat het nodig is om regelmatig bij te sturen.

Begrepen willen worden

Dit is een valkuil waar velen onder ons in vastzitten: moeite doen om iets aan de ander uit te leggen zodat zij jou kan begrijpen. Steeds blijkt dat jouw behoefte om begrepen te worden een obstakel is in het vinden van goede antwoorden op jouw kernvraag (= de vraag die er voor jou écht doe doet, nu). 
Dat jij vraagt om begrepen te worden is zeer menselijk. Dat de ander dat vraagt is ook zeer menselijk. Voor het ontdekken van de vraag waar het echt om gaat en het vinden van een duurzaam antwoord is het evenwel niet nodig om begrepen te worden. Niet voor jou, niet voor de ander. Het is mooi meegenomen indien het gebeurt (of beter, indien je de illusie hebt dat het gebeurt) maar het is niet noodzakelijk om de zaken efficiënt aan te pakken.
Ik weet uit eigen ervaring hoe aangenaam het voelt wanneer ik ervaar “Deze persoon begrijpt mij.” (= op dit ogenblik, in deze context, voor deze situatie, bij deze vraag van mij). Daar kan ik van genieten. Ik ben echter gestopt met: “Ik wil eerst begrepen worden alvorens …”. Daardoor leg ik minder last op de ander, kijk ik naar wat er werkelijk tussen ons gebeurt en tracht ik daar constructief mee om te gaan. Dat doe ik ook wanneer ik beslis om “nee” te zeggen tegen de ander. Ik merk dat dit zowel mezelf als de ander veel ruimte biedt. (2) De ander hoeft echt geen moeite te moeten doen om mij te begrijpen. Het is lief indien het gebeurt.
Zodra ik het verlangen (of de vereiste) loslaat dat de ander mij begrijpt, kan ik de ander vrij laten in de manier waarop zij denkt, wat voor haar betekenisvol is, de waarden die voor haar belangrijk zijn, datgene waar zij in gelooft. Dan kan ik haar opmerkingen open ontvangen, zonder er eerst allerlei eisen aan te stellen. Enkel zo kan ik iets ontvangen dat buiten mijn denkkader valt! Ik heb dan niet de bevestiging dat mijn visie correct is maar wel een weg naar een duurzame oplossing.

(1) Lees meer in: Wat is een woordenwolk? → Korte teksten
(2) lees meer in: Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten

Vraag van de week (9)

Met welke vraag houdt het zoeken op en voel je tegelijk een intense vreugde
om te vinden?

We zijn veeleer zoekers dan vinders.(1)  Wanneer we voor iets staan met het bordje ‘onbekend’ of ‘voorlopig zonder antwoord’ hebben we de neiging te gaan zoeken, te onderzoeken, informatie te verzamelen en te analyseren. Zoeken is echter onvruchtbaar zonder de ‘juiste’ vraag.
Een ‘juiste’ vraag is een vraag die enthousiast maakt én die de betrokkenen hier en nu werkelijk een stap verder helpen, zonder omwegen. Ze beleven de vraag als passend, correct en vruchtbaar, op dit moment, vanuit het actueel perspectief en met de blik op een gewenste toekomst.
Soms kan een ‘juiste’ vraag ons uitnodigen om te stoppen met zoeken. Ze wijst dan naar de wegwijzer ‘Actief vinden’. Die weg levert immers vaak betere resultaten op. ‘Actief vinden’ vereist de vind-houding en de vaardigheden van het vinden (zonder te zoeken). We worden dan gevraagd om los te laten, dat oplossingsgerichte zoeken. Daarvoor dienen we ons helemaal open te stellen en zonder voorwaarden vertrouwen te schenken aan het hele systeem (‘het geheel’) waar wij deel van uitmaken. Wu-wei is hierbij de gepaste houding.(2)
Een vraag die dit als effect heeft, is vanuit dezelfde geest geboren. Wil je zo’n vraag kunnen stellen dan dien je eerst de gepaste houding aan te nemen en vanuit de juiste intentie te vertrekken.
Je kent vast wel mensen voor wie zo’n vraag nuttig zou kunnen zijn: piekeraars, mensen die eeuwig twijfelen, mensen die ‘ten einde raad’ zijn, mensen die al jaren het ‘geluk’ zoeken, onverbeterlijke vergaderaars, mensen die al jaren om hulp vragen, mensen die ‘het’ zoeken op plaatsen waar ‘het’ niet kan worden gevonden, mensen die al jaren de ‘grote liefde’ zoeken.
Je helpt zeker een medemens wanneer je oefent in het stellen van zulke vraag.

(1) Lees meer in het gratis boek: Pathfinder – Samen de juiste weg vinden → Boeken
(2) Lees meer in: Bereik meer met actief niet-doen → Korte teksten

Rebels verzet tegen een patroon

Pablo Gargallo – Profeet – Middelheim Museum Antwerpen

De hele hype rond Yuval Harari deed me in mijn pen kruipen. Ja, ik heb ook zijn drie boeken gelezen. Toch bekijk ik wat er gebeurt met wat afstand. Hieronder enkele gedachten als aanzet voor verdere reflectie.

“Alles verandert sneller en sneller.” is een te snelle uitspraak.
Het patroon van het leven op aarde (bv. de door evolutie gestuurde veranderingen, de biologie van levende wezens, de interactiepatronen van de natuur) verloopt traag, al eeuwen aan eenzelfde tempo. Daarentegen, de menselijke maatschappelijke context – en dan vooral de technische en technologische aspecten ervan – verandert sneller en sneller. Daardoor verandert bv. het klimaat in een snel tempo. Voor de natuur zijn de veranderingen van het klimaat echter een gewoon interactiepatroon. De natuur reageert op wat er gebeurt via een bekend intern scenario. Het zal daardoor nog eeuwen duren vooraleer de huidig zichtbare wijzigingen van het klimaat zullen vertragen en stoppen en in een andere richting bewegen. Voor de natuur is dit één doorlopende stroom van aanpassingen. Er zijn geen ‘breuken’. Zich aanpassen aan wat er gebeurt ook al is dat soms plots – zoals bij de inslag van een meteoriet – is de gewone ‘natuurlijke’ beweging.

Is dat bij het gedragpatroon van de mens anders? Verandert de mens zijn gedrag nu sneller dan vroeger? Hoegenaamd niet. De mens past vandaag zijn gedrag aan in hetzelfde tempo als tienduizend jaar geleden. Ja, de omstandigheden wijzigen sneller omwille van de toenemende technische innovaties. Daardoor lijkt het alsof de mens zijn gedrag sneller wijzigt. Echter, het patroon om het gedrag aan te passen aan die techniek is vandaag niet sneller dan vroeger. Het patroon waarmee een jonge generatie haar gedrag aanpast aan nieuwe technische omstandigheden is hetzelfde: nieuwsgierig en snel. Het patroon waarmee een oudere generatie haar gedrag aanpast aan nieuwe technische omstandigheden is hetzelfde: terughoudend en traag. Alleen, er zijn vaker en sneller technische innovaties en dus moet het mechanische ‘gedragsverandering’ vaker worden ingezet. Het patroon van ‘gedragsverandering’ is nog steeds hetzelfde.
Een gevolg daarvan is – zoals steeds in zulke situaties – dat de oudere generatie wordt geconfronteerd met een jonge generatie die het ‘anders’ wil en doet. Het gewone patroon ‘ouderen reageren op jongeren’ moet nu vaker worden ingezet. Vandaag is er een grootouders-generatie die nog bezig is te reageren op hun kinderen, de ouders-generatie, die bezig is te inter-ageren met het gedrag van hun kinderen, de jongeren-generatie. Dat geeft het gevoel dat alles sneller verandert, maar het patroon ‘ouderen reageren op jongeren’ is reeds eeuwen weinig of niet veranderd. De ouders-generatie zit tussen twee tegengestelde dynamieken, tussen het gedrag van hun ouders, de grootouders, en dat van hun kinderen. Opnieuw, deze situatie lijkt anders dan eeuwen terug omwille van de maatschappelijke context. Echter, eeuwen terug deed zich deze situatie ook voor. In sommige culturen was het zelfs zo dat de drie generaties in hetzelfde huis woonden.

Ik ben geen historicus maar het verbaasd me dat een knappe professor geschiedenis, Yuval Harari, niet door heeft dat zijn gedrag vandaag deel is van de geschiedenis die wij samen maken. Zijn populariteit is gewoon deel van eeuwenoud patroon: mensen creëren hun profeten. Door de vragen en lofbetuigingen van duizenden fans laat de historicus zich verleiden om ‘de grootste denker van de eeuw’ te worden. “Ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid.” (1) Hij schets waar alle mensen in alle eeuwen steeds naar hebben verlangd: een Groot Verhaal, een bondig samenhangend beeld van de ganse geschiedenis waarin alle ‘waarom-vragen’ een antwoord krijgen. Tot daar het positieve. Hij laat zich echter verleiden om een oordeel te geven over de actuele situatie. Terecht zegt hij dat hij slechts aangeeft wat er ‘zou kunnen gebeuren’ niet ‘hoe het zeker zal evolueren’ maar vervolgens gaat hij in op het doemscenario.
De geschiedenis leert mij dat er in alle tijden – maar vooral in spannende tijden – twee soorten profeten gecreëerd worden en geliefd zijn: zij die waarschuwen voor de gevaren van de ontwikkelingen en voor het einde van ‘de beschaving’ en zij die de ontwikkelingen prijzen en oproepen om er volop gebruik van te maken. Een concreet voorbeeld: de technologie van de gezichtsherkenning (face recognition) samen met alle andere algoritmes die daar aan worden verbonden. Voor Yuval Harari (2) lopen we gevaar, voor de ondernemer en China evangelist Pascal Coppens (3) is het een zegen voor de consument (4). Dit is een gewoon eeuwenoud patroon.
Wij creëren onze profeten door hun volgers te worden, door hen te prijzen, door hun verhaal door te geven en door ons af te zetten tegen de ‘ valse profeten’.

De drijfveren van menselijk gedrag tonen als honderden eeuwen dezelfde dynamiek, hetzelfde patroon: als mens willen we veiligheid, zekerheid, bezit en invloed (fysiek, emotioneel, relationeel, intellectueel, materieel). Wanneer we dat hebben willen we meer, meer veiligheid, meer zekerheid, meer bezit, meer invloed, meer dan … de anderen. Wanneer we dat hebben bereikt willen we nog meer, nog meer veiligheid, nog meer zekerheid, nog meer bezit, nog meer invloed, nog meer dan … de anderen. Wat ons daar bij steunt is een Verhaal, vooral een Groot Verhaal dat we delen met ‘gelijkgestemden’ en dat ons sterkt als ‘wij zijn anders dan de anderen’: Ons Groot Verhaal met Onze Grote Helden, Onze Grote Profeten en Onze Grote Waarden.
Op een constructieve wijze ingezet leiden de menselijke drijfveren tot nieuwsgierigheid, innovaties, delen met elkaar, groter welzijn voor iedereen, gelijkheid.
Op een negatieve wijze toegepast leiden deze drijfveren tot hebzucht, haat, machtsstrijd, ziekte en grotere ongelijkheid.

Enkele reflecties

Waar het om de menselijk gedragspatronen gaat beoordelen we de actuele situatie niet evenwichtig en correct. We reageren nog steeds als de mens honderden eeuwen geleden.
We creëren nog steeds onze profeten vanuit onze onzekerheden, onze angsten of verwachtingen en zoeken vervolgens bij hen de bevestiging van onze gedachten.
We kunnen leren hoe we wél anders kunnen reageren. Dát kunnen we ook leren uit de lessen die reeds eeuwen worden doorgegeven, namelijk door rebelse denkers die uitdrukkelijk geen profeet wilden zijn. Wanneer ik ver terugblik begon het met denkers als Socrates (Griekenland) en Zhuang Zi (China, de taoïst).
Profeten zijn Gidsen, ze vertellen je wat je moet doen en hoe; ze kennen het juiste gedrag.
Rebelse denkers zijn Pathfinders, ze helpen je je eigen weg te vinden en schrijven geen gedrag voor. (5)


(1) De eerste regels van het boek Prediker uit het Oude Testament
(2) Yuval Noah Harari: How to Survive the 21st Century- Davos 2020 – https://www.youtube.com/watch?v=gG6WnMb9Fho
(3) Zo noemt Pascal Coppens zichzelf
(4) Pascal Coppens: Retail and DIY in China – Keynote in Dublin Pascal Coppens at Global DIY Summit 12/09/2019 – https://www.youtube.com/watch?v=R6nFFLRA4og
(5) Lees meer in het gratis boek: Pathfinder – Samen de juiste weg vinden → Pagina BOEKEN