Tagarchief: Gesprek

De ander willen begrijpen en begrepen willen worden

Dit bericht stond drie jaar geleden op de website van de Lemniscaat Academie. Meerdere signalen hebben me aangezet het opnieuw te publiceren: empathie of meevoelen met anderen wordt te snel gelijkgesteld met ‘de ander begrijpen’. Dit is ten onrechte. Empathie betekent dat je de ander volledig ‘de ander’ laat zijn en respecteert en de zaken leert zien door haar bril, zelfs als je haar niet begrijpt. Je bent in je empathie net als in iedere vaardigheid begrensd. Een dialoog blijft mogelijk zonder de ander volledig te begrijpen en begrepen te worden.

De ander willen begrijpen

Wanneer je echt naar iemand wilt luisteren of haar helpen of met haar samenwerken, stop dan met te trachten haar te willen begrijpen. Zet je veeleer in om te achterhalen welke de belangrijkste vraag is die op dit ogenblik in haar leeft. Wat is haar kernvraag op dit moment? (= de vraag die er écht doe doet, nu) Tracht haar gedachtengang waar te nemen, de wijze waarop zij gedachten vormt en innerlijke beelden hanteert … zonder te oordelen. Enkel zo kan je een vraag stellen die haar helpt om – vanuit haar denk- en betekeniskader – een zinvol antwoord te vinden op haar kernvraag.
Om de gedachtengang van de ander te kunnen waarnemen, is het nodig dat je je eigen denkkader even parkeert. Wat ‘logisch’ is voor haar hoeft niet logisch te zijn voor jou. Je hoeft het er niet alleen niet mee eens te zijn, je hoeft het zelfs niet te begrijpen! Je hoeft niet alles te kunnen begrijpen om goed te kunnen samenwerken. Wél aanvaarden dat dit nu haar logica is en het gesprek aangaan.
De bewering dat datgene wat jij niet kunt begrijpen ‘onbegrijpbaar’ is, klopt niet. Enkel jij kunt het niet begrijpen, nu. Alles wat je waarneemt, voelt, denkt en doet vertrekt vanuit jouw aannames en overtuigingen. Willen begrijpen vertrekt bv. vanuit de aanname dat jij haar kúnt begrijpen. Dat klopt niet met de werkelijkheid: je bent begrensd in datgene wat je kunt begrijpen.
Wanneer je tracht te begrijpen, doe je moeite om met jouw denkkader de logica van de ander te verstaan. Dat doet onrecht aan de ander. Help de ander om via haar eigen denkkracht, haar emotionele kracht en haar zingeving te zoeken naar haar zinvolle antwoorden. Haar zoektocht zal gans anders verlopen dan jouw zoektocht.
Willen begrijpen legt vaak een obstakel op de weg. Het is een obstakel omdat je niet de gepaste vraag stelt die iemand nu op weg zou kunnen helpen, haar weg, niet de weg volgens jouw inzicht. Het is een obstakel omdat je daardoor haar kracht beknot om zelf tot inzichten en keuzes te komen. Het is een obstakel omdat je hiermee haar zelfredzaamheid beperkt. Het is een obstakel omdat je in de meeste gevallen teveel verantwoordelijkheid op je schouders laadt en vroeg of laat als Redder optreedt.
Wil je de ander echt helpen? Help de ander om zichzelf te begrijpen! Daarvoor is het niet noodzakelijk dat jij  de ander begrijpt.
Wat is er wél nodig? Een vragende houding en de juiste vraag stellen. Je laat de verantwoordelijkheid waar ze hoort = bij de ander. Je stopt geen energie in alles willen begrijpen. Je houdt je bezig met het stellen van de juiste vragen en het scherp waarnemen hoe zij haar ‘probleem’ formuleert, welke overtuigingen daarin werken, wat zij wil bereiken, enz.
Ieder van ons vult de woorden die hij uitspreekt en die hij de ander hoort gebruiken iets anders in en voelt ze een beetje anders aan. Dit kan je dagelijks vaststellen. De eenvoudige oefening van een woordenwolk maken (1) kan je helpen om je bescheidener op te stellen. Daarnaast zorgt het voor meer helderheid in het gesprek.
Alles willen begrijpen is een broertje van perfectionisme.
Wanneer je eerst alles wilt begrijpen alvorens keuzes te maken en beslissingen te nemen vergeet je dat alles voortdurend verandert en dat het nodig is om regelmatig bij te sturen.

Begrepen willen worden

Dit is een valkuil waar velen onder ons in vastzitten: moeite doen om iets aan de ander uit te leggen zodat zij jou kan begrijpen. Steeds blijkt dat jouw behoefte om begrepen te worden een obstakel is in het vinden van goede antwoorden op jouw kernvraag (= de vraag die er voor jou écht doe doet, nu). 
Dat jij vraagt om begrepen te worden is zeer menselijk. Dat de ander dat vraagt is ook zeer menselijk. Voor het ontdekken van de vraag waar het echt om gaat en het vinden van een duurzaam antwoord is het evenwel niet nodig om begrepen te worden. Niet voor jou, niet voor de ander. Het is mooi meegenomen indien het gebeurt (of beter, indien je de illusie hebt dat het gebeurt) maar het is niet noodzakelijk om de zaken efficiënt aan te pakken.
Ik weet uit eigen ervaring hoe aangenaam het voelt wanneer ik ervaar “Deze persoon begrijpt mij.” (= op dit ogenblik, in deze context, voor deze situatie, bij deze vraag van mij). Daar kan ik van genieten. Ik ben echter gestopt met: “Ik wil eerst begrepen worden alvorens …”. Daardoor leg ik minder last op de ander, kijk ik naar wat er werkelijk tussen ons gebeurt en tracht ik daar constructief mee om te gaan. Dat doe ik ook wanneer ik beslis om “nee” te zeggen tegen de ander. Ik merk dat dit zowel mezelf als de ander veel ruimte biedt. (2) De ander hoeft echt geen moeite te moeten doen om mij te begrijpen. Het is lief indien het gebeurt.
Zodra ik het verlangen (of de vereiste) loslaat dat de ander mij begrijpt, kan ik de ander vrij laten in de manier waarop zij denkt, wat voor haar betekenisvol is, de waarden die voor haar belangrijk zijn, datgene waar zij in gelooft. Dan kan ik haar opmerkingen open ontvangen, zonder er eerst allerlei eisen aan te stellen. Enkel zo kan ik iets ontvangen dat buiten mijn denkkader valt! Ik heb dan niet de bevestiging dat mijn visie correct is maar wel een weg naar een duurzame oplossing.

(1) Lees meer in: Wat is een woordenwolk? → Korte teksten
(2) lees meer in: Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten

Vraag van de week (10)

“Zijn er nog vragen?” (stilte) Wat is een alternatieve aanpak om af te sluiten?
Een andere vraag stellen?

Na een presentatie, een workshop of een lezing hoor je het nog te vaak: “Zijn er nog vragen?” Welk gevoel heb jij wanneer je in de zaal of de groep zit en je hoort deze vraag? In de meeste gevallen volgt er stilte. Het is duidelijk een onnodige vraag. Het is bedelen om een vraag. Klaarblijkelijk kan de spreker niet aanvoelen of er nog vragen leven. Klaarblijkelijk heeft de spreker niet gezorgd voor een sfeer waarin het gewoon is om hem of haar te onderbreken met een vraag. Klaarblijkelijk is de voorziene tijd nog niet op en moet die worden opgevuld (met iets anders dan een toemaatje van de spreker).
Toevallig of niet, meestal volgt de steriele vraag na een event dat niet eindigt met daverend applaus. Het was onvoldoende inspirerend of te lang of te … nu ja, saai. Een boeiend event maken is bijgevolg de eerste manier om niet de onnodige vraag te moeten stellen.
Je kunt ook een andere vraag stellen. Stel een vraag die verbazing opwekt. Of een vraag die een hevige reactie kan uitlokken. Of een vraag waarbij de deelnemers iets moeten doen.
Een tip: stel naar het einde van je workshop, presentatie of lezing een vraag die een gesprek op gang kan brengen tussen de deelnemers of de aanwezigen. Je kunt dit doen zelfs al heb je nog weinig tijd. Dat de deelnemers dan niet volledig het gesprek kunnen afronden in de tijd die jou werd gegeven, is geen obstakel; ze kunnen zonder jou wel verdergaan.

Vraag van de week (7)

Met welke vraag kan je een lastig gesprek afronden?

Wat is een ‘lastig’ gesprek? Hoe zou jij die term invullen? Aan welke concrete herinnering zou jij dit koppelen?
Ik denk daarbij aan een gesprek waarbij jij het gevoel hebt dat er obstakels zijn in de communicatie die niet onmiddellijk verdwijnen. Of een gesprek waarbij je geen ruimte krijgt om je inbreng in het midden te leggen. Of een gesprek dat te lang duurt en uiteindelijk geen resultaat oplevert voor jou. Of een gesprek waarbij het alle kanten uitgaat en de rode draad verloren is geraakt. Of een gesprek waarbij jij het gevoel hebt in een ‘onderwater gesprek’ gevangen te zitten (bv. omdat jullie je in een erg lawaaierige omgeving bevinden temidden van veel mensen).
Een gesprek afronden betekent het niet verderzetten, ermee ophouden, nu. Je wil dus niet een volgende gespreksronde op gang brengen. Afronden kan op velerlei manieren: abrupt afbreken, een ‘vals’ excuus gebruiken, een besluit formuleren, een bondige samenvatting geven van het gesprek, een nieuwe afspraak voorstellen.
Hoe rond je zo’n gesprek af waarbij je de verbinding met de ander wilt behouden? Hoe zorg je er voor dat er geen nieuw gesprek start? Hoe zorg je er voor dat de ander met een goed gevoel weggaat?
Hoe rond je het af met een vraag? (Nadat je hebt aangegeven dat je het gesprek wilt stoppen) Wat zijn de voordelen van een vraag? Wat is dan de ‘juiste’ vraag?
Enkele criteria voor zo’n vraag (de inhoud + de toon waarop je spreekt + de positie van waaruit je spreekt) (1): □ Biedt je vraag ruimte voor een volgend gesprek zonder een oordeel te geven over het gesprek dat je afrondt? □ Creëer je de grond voor een nieuw (en beter) gesprek? □ Roept je vraag een eenvoudig “O.K., dit is goed.” op (en start het dus geen nieuw gesprek)? □ Verbaas je de ander op een positieve manier? □ Klinkt er erkenning in voor de ander (zelfs indien je het niet met haar eens bent)? □ Verwoordt je vraag je ware intentie? □ Leg je je vraag ‘in het midden’? (2) □ Voel jij je goed bij je vraag? □ Klinkt je vraag verbindend? □ Stel je je vraag op het gepaste moment? (3)
Met een ‘juiste’ vraag hoef je niet de weg af te leggen van eerst te wijzen op wat je hebt waargenomen, dan te zeggen wat dit jou doet en waar je behoefte aan hebt, om vervolgens een verzoek te formuleren. (4) Dit is vaker een weg die de zaken complexer maakt dan een eenvoudige, eerlijke vraag ‘in het midden’.

(1) Lees meer in: Hoe beweeg je binnen het relatie- en interactieveld?
(2) Lees meer in: Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’?
(3) Het ‘gepaste moment’ kan betekenen dat je eerst de ander uitnodigt naar een andere plek te gaan of dat je eerst aangeeft dat je wat stilte wilt of dat je gaat zitten i.p.v. te staan of omgekeerd dat je gaat staan i.p.v. te blijven zitten of dat je de ander eerst bedankt voor het gesprek.
(4) Deze methode wordt vaak gepromoot bij Geweldloze communicatie.

Vraag van de week (3)

Welke vraag heb je nog nooit gehoord en zou best eens gesteld mogen worden?

Er worden honderden vragen gesteld, iedere dag. Toegegeven, je hoort veel adviezen en nog veel meer meningen en niet te tellen oordelen, maar goed, er klinken veel vragen. Toch zijn er vragen die niet worden gesteld.
Welke vraag werd volgens jou – in jouw situatie – nog nooit gesteld?
Je zult ze wellicht niet in een-twee-drie vinden. Geeft niet, neem de volgende dagen de tijd om goed te luisteren en vragen te voelen opkomen. De vraag die nog nooit werd gesteld is wellicht een heel eenvoudige, directe vraag. Meer dan waarschijnlijk is het een korte, bondige open vraag, to the point. Als ze klinkt valt de mond van je luisteraars open en wordt het stil.
Er zijn vele redenen die maken dat bekende vragen veel worden gesteld. Zoals bijvoorbeeld:
ze doen geen kwaad, ze doen geen pijn, ze breken geen potten, ze geven geen ongemakkelijk gevoel, ze wijzen niet op zaken die fundamenteel mis lopen, ze dwingen niet om extra na te denken, ze eisen niet dat er dringend concrete acties worden ondernomen, of iets dergelijks.
De vraagsteller stelt de vraag zonder zichzelf te impliceren, hij of zij kan buiten de zaak blijven staan. Op deze manier kunnen nog duizend vragen worden gesteld, bijvoorbeeld rond de klimaatwijzigingen.
In iedere context worden bepaalde vragen vermeden. En daar zijn goede redenen voor. Alles wat gebeurt verschijnt vanuit een reeks redenen. Iemand die één ‘oorzaak’ zoekt kijkt door een bril die bijziend maakt. Alles is ieder moment verweven in een groot netwerk aan gevoelens, gedachten, keuzes en acties van jezelf en van anderen. We zijn interafhankelijk en interactief met elkaar verbonden. Het is vruchtbaarder om in netwerken te denken.
Wanneer jij zo’n nooit-gestelde-vraag laat klinken zorg je misschien het eerste moment voor wat ongemak maar uiteindelijk werkt ze bevrijdend. Respecteer daarbij de regel: zorg dat je oogcontact hebt met de persoon aan wie je de vraag aanbiedt, voel een constructieve verbinding (zelfs bij stevig meningsverschil), stel de vraag duidelijk en zonder omwegen en … leg de vraag ‘in het midden’.* Eén juiste vraag kan jouw ‘wereld’ helemaal veranderen.

* Lees meer in: Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten

Vraag van de week (49)

Welke vraag, in welke context gesteld, heeft je de ruimte en de veiligheid geboden om je gevoelens te uiten?

Je weet het uit eigen ervaring: gevoelens kunnen uiten voelt goed aan; om dat vrij te kunnen doen is er een gevoel nodig dat er voldoende ruimte en veiligheid is.
Een uitnodiging via een ‘juiste’ vraag op het ‘juiste’ moment biedt de ‘juiste’ omstandigheden.*

Het is een cliché om te beweren dat mannen hun gevoelens niet vlot kunnen uiten. Volkomen onterecht. Dit is een fout verhaal. Dit wijst er enkel op dat de waarnemer niet scherp kan waarnemen en een vooroordeel heeft over hoe je gevoelens zou moeten uiten, waar en wanneer. Stilte bv. wordt zelden correct ‘gehoord’, ‘gezien’ of ‘gelezen’.
Iedere communicatie verloopt tussen minstens twee betrokkenen, jij en de ander (bij het innerlijk gesprek zijn dat jij en je ‘zelf’). Beiden hebben hun aandeel in de communicatie.
Iedere uitspraak over de ene betrokkene kan niet zonder tegelijkertijd te kijken naar het aandeel van de andere.
Soms kan of wil iemand (man of vrouw) op een bepaald moment geen gevoelens uiten.
Hoe staat het met de ‘uitnodiging’ van de ander? Werd er een ‘juiste’ vraag gesteld?
Vragen stel je zowel verbaal als non-verbaal, zonder woorden, met het ‘juiste’ gebaar.

Met de ‘juiste’ vraag op het ‘juiste’ moment ben je aanwezig bij de ander. Je bent dan niet bezig met je eigen inzichten of gevoelens.
Empathie is niet ‘vertellen wat het jou doet’ maar ‘voelen wat het de ander doet’ … zelfs al begrijp je er niets van, zelfs al voel jij de zaken anders aan. Empathie is niet ‘hetzelfde voelen’!
Op dit ogenblik is er geen bewijs dat vrouwen beter zijn in het stellen van de ‘juiste’ vraag.
Laat deze mythe voor wat ze is, louter een verhaal. Er is wél evidentie dat iedereen kan leren om de ‘juiste’ vraag te stellen, jongere en volwassene, vrouw en man, jong en oud.

*De ‘juiste’ vraag is de vraag die constructief wérkt voor de vraagontvanger, concreet, zelfs indien het effect ervan anders is dan je als vraagsteller verwachtte. Een ‘juiste’ vraag kan wérken op korte termijn en op lange termijn. Als vraagsteller ben je bijgevolg afhankelijk van de vraagontvanger om de kwaliteit van je vraag te beoordelen.