Tagarchief: Leren

Wat doet je grijpen naar een theorie of een patroon?

Ik heb lang getwijfeld bij welke bestaande tekst ik deze gedachten zou plaatsen want er waren verschillende kandidaten. Alle ‘Korte teksten’ houden verband met elkaar, verwijzen naar elkaar, werken samen. Uiteindelijk heb ik gekozen om er maar een afzonderlijke publicatie van te maken: Wat doet je grijpen naar een theorie of een patroon? → Korte teksten
Zoals vele mensen zoek je naar een heldere theorie en handige concepten. Het liefst wil je een sluitende, allesomvattende verklaring voor wat er in en rondom jou gebeurt. Je wilt graag dat je alles, van de meest eenvoudige fenomenen tot de meest complexe of aangrijpende ervaringen, een plaats kunt geven binnen één samenhangend en sluitend verhaal.
Op het ogenblik dat je iets een ‘feit’ noemt en alvorens te verdedigen dat het een ‘feit’ is, is het nuttig om even vanop een afstand na te gaan wat je voelt en wat je op dit ogenblik doet handelen én naar de behoefte die er onder schuilt. Je creëert niet zomaar een ‘feiten’, welke van de vier dan ook.(1) Zeer vaak blijkt er een verband te bestaan tussen de kracht waarmee je een ‘feit’ naar voor brengt en een menselijke behoefte in jou. Ze vormen de basis voor het creëren van ‘feiten’.
Op het ogenblik dat je kiest voor een grondpatroon,(2) een theorie, verklaring of concept, is het nuttig om even na te gaan wat je doet grijpen naar die theorie én te kijken naar de menselijke behoeften die onder je intenties schuilen. Met ‘menselijke behoeften’ bedoel ik behoeften voorbij de basisbehoeften die we gemeen hebben met de dieren (veiligheid, beschutting, voeding, steun van een groep). Ze vormen de basis voor het creëren van theorieën en concepten én van de keuze van het grondpatroon dat je hanteert. 
Meer in het bijzonder wijzen de menselijke behoeften zeer sterk in de richting van een vorm van het lijnig grondpatroon en soms naar het systemisch grondpatroon. Je behoeften anders aanpakken kan helpen om het lemniscatisch grondpatroon te verkennen.

(1) Lees meer in: Hoe je zelf feiten creëert – Vier soorten feiten → Korte teksten
(2) Lees meer in: Drie grondpatronen om je leven te be-leven → Korte teksten

Drie grondpatronen

Vorige week schreef ik een bericht over drie manieren waarop je naar het coronavirus kunt kijken. Deze drie perspectieven steunen op drie verschillende grondpatronen om je leven te be-leven.
Wat zie je wanneer je vanop een korte afstand naar jezelf en naar de anderen kijkt? Je merkt wellicht verbanden op tussen je terugkerend dagelijks gedrag, tussen je intenties en doelen en je werkelijke gedrag, tussen je gedrag en de gevolgen. Je ziet hoe je verbonden bent met anderen en je merkt terugkerende interacties met hen. Zo’n afstand is nodig om jezelf en anderen beter te leren kennen.
Wat zie je wanneer je op een grote afstand gaat staan? Dan krijg je het beeld wat sociologen, antropologen en historici ontdekken. Zij zien nog wel individuen maar ze beschouwen die vooral in relatie tot de groep waartoe die personen expliciet behoren of waar hun gedrag naar verwijst. Ze zien grotere verbanden en patronen in het groepsgedrag en hoe die verlopen in de tijd. Ze zien grotere systemen; open en gesloten systemen.
Wat kan je zien wanneer je nog meer afstand neemt en het ganse menselijke gebeuren zou bekijken in één oogopslag, met een diepte-perspectief? (1) Dan kan je patronen ontwaren die onder het gedrag van individuen, groepen en volkeren schuilen; patronen onder zowel de kleine als de grote systemen. Deze patronen vormen de basis zowel van je dagelijks leven, de cultuur waarin je leeft als van de uitingen van ‘verheven gedachten’: het zijn de grondpatronen.

Grondpatronen sturen wat en hoe je waarneemt, wat en hoe je denkt en reflecteert, wat en hoe je beslist en handelt. Er is niet één grondpatroon maar er zijn drie fundamentele patronen: het lijnige, het systemische en het lemniscatische grondpatroon. Je bent niet gebonden aan één grondpatroon. Je kunt flexibel van perspectief wisselen. Meer nog, net het afwisselen van grondpatroon, wanneer je wordt geconfronteerd met een probleem of een ‘brandende vraag’, levert een helderder zicht op en de weg naar duurzame oplossingen.

Je leest meer in de nieuwe ‘Korte tekst’: Drie grondpatronen om je leven te be-levenKorte teksten

(1) ‘Diepteperspectief’ is het waarnemen van de relaties en de afstanden van fenomenen én de globale wereld in vier dimensies. Je kijkt door de oppervlakte en de diepte en de tijd heen.

Vraag van de week (18)

Welke vraag stelt de leraar in jou vandaag aan je?

Voor het leren zijn we zelf verantwoordelijk. Voor het aanleren zijn onze ‘aanleerders’ voor een groot deel verantwoordelijk.(1)  Wij zijn een stukje mee verantwoordelijk want we hebben, zodra we jong-volwassen zijn, de keuze hoe we omgaan met onze ‘aanleerders’ en onze ‘aanleeromgeving’.
Er klinken in jou vele stemmen. Die hoor je wanneer je het even stil maakt. Een van die stemmen is een leraar in jou, een stem die je helpt bij het leren. Je hebben de keuze om naar haar te luisteren of niet.(2) Die leraar heeft zich in de loop van de eerste twaalf-zestien jaar van je leven ontwikkeld op basis van de leer- en aanleer-ervaringen die je hebt beleefd. Deze innerlijke leraar is niet perfect, net zomin als al je externe leraren. De grote kracht van de interne leraar is wel dat zij jou kent van binnenuit. Haar aandacht is gericht op het vergroten van jouw leercapaciteit, wat de externe aanleerders ook mogen beweren. Deze laatsten zijn zo gefocust op het aanleren (wat zij willen dat jij opneemt) dat ze weinig zicht hebben hoe de leerprocessen innerlijk bij jou verlopen. Dat is de taak van je innerlijke leraar en dus van jou.
De leraar in jou is aan te spreken zoals je een externe leraar een vraag stelt. Daarenboven is je eigen leraar 24 7/7 beschikbaar. Welke vraag zou je haar op dit ogenblik willen stellen? Op welke belangrijke vraag kreeg je van niemand ooit een afdoend antwoord? Anderzijds, welke vraag stelt de innerlijke leraar aan jou en hoor je niet? Ik ben overtuigd dat zij jou vaker een vraag stelt. Alleen, jij bent druk bezig met andere dingen. Om haar vraag te horen dien je even de tijd te nemen en het stil te maken. Wanneer je voortraast loop je haar voorbij. Probeer het eens, trekt je even terug en maak het eens stil. Wat hoor je? Wellicht willen de andere stemmen in jou meer op de voorgrond komen. Dus dien je uitdrukkelijk tegen alle stemmen te zeggen dat je wilt luisteren naar de leraar en dat de anderen even moeten zwijgen. Zelfs indien het een tijdje duurt vooraleer haar vraag klinkt, luister aandachtig en noteer op de een of andere manier haar vraag. Het is eeuwenoude kennis in vele culturen: spreek de leraar in jezelf aan.

(1) Over het onderscheid tussen ‘leren’ en ‘aanleren’ en wie je ‘aanleerders’ zijn (al diegenen in jouw leven die je iets willen aanleren) lees je meer in Leerrijker worden, het kán → Kort teksten
(2) Waar ‘zij’ en ‘haar’ staat, kan je even goed ‘hij’ en ‘zijn’ lezen. En wie weet is de innerlijke leraar bij sommige mannen wel een vrouw en bij sommige vrouwen wel een man.

Vraag van de week (15)

Welke vraag heeft gezorgd voor de grootste doorbraak in je leven?

Weet je nog het moment waarop je leven een grote wending kreeg? Niet zomaar een verandering maar een flinke doorbraak. Het was een draai van 180°, een ongelofelijke Aha!, een keerpunt dat je leven volledig overhoop haalde (positief of negatief), een switch op het juiste moment en die zich nooit kon herhalen.
Er gebeurde iets dat je niet had zien aankomen. Iemand zei iets tegen je dat je niet had verwacht. Je bevond je plots in een situatie die je niet had kunnen voorzien. Iets sloeg in als een bom. Je werd overweldigd door een natuurfenomeen. Je hoorde je reageren met woorden die voor jezelf vreemd klonken, alsof ze niet van jou waren. Je kreeg een klap op je hoofd, zo voelde het, of werd door een bliksem neergeslagen.
Op zo’n moment was je helemaal in beslag genomen met wat er gebeurde. Je aandacht ging naar het effect, naar wat het met je deed en hoe je er op reageerde.
Er zijn verschillende manieren om naar zo’n gebeurtenis terug te kijken. Je kunt het bekijken als een geweldig toeval. Je kunt het beschouwen als een tussenkomst van ‘het universum’. Je kunt het vatten als ‘logisch’ gevolg van een interactiesysteem waarin je je op dat moment bevond. 
Een wat vreemde manier om zo’n moment te vatten is te luisteren naar de vraag die in en door het gebeuren aan jou werd gesteld. Alles wat je doet is een antwoord op een vraag. Alleen, je hoort zelden de vraag in de actie (tenzij ze uitdrukkelijk wordt gesteld).
Bijvoorbeeld: “Wil je werkelijk op deze manier verder gaan?” of “Hoe vaak moet dit je nog overkomen om het te zien?” of “Wat is je keuze, NU?” of “Hoe ga jij dit oplossen?” of “Om wie geef je het meest?” of “Hoeveel heviger moet de pijn zijn opdat je zou stoppen?” of “…. “
Door de vraag te horen, al is het jaren later, kan je oordelen of je reactie ‘volledig’ was. Vandaag kan je nog bijsturen. Het kan je ook aanzetten om dezelfde vraag nu als vraag te stellen aan iemand in je omgeving die zo’n vraag nodig heeft, nu.

Long ago I heard
That this is the road we must all
Travel in the end,
But I never thought it might
Be yesterday or today.

Lang geleden heb ik het vernomen
Dat dit  uiteindelijk de weg is
Die we allemaal hebben af te leggen.
Ik dacht echter nooit dat dit
gisteren of vandaag kon zijn.

Ariwara no Narihara (Japanse dichter, 825-880)

Leerrijk omgaan met onzekerheid en twijfels

Naar aanleiding van een vraag heb ik een hoofdstuk toegevoegd aan de tekst Leerrijker worden, het kán! die ik vorige week op deze site heb gezet: Leerrijk mét onzekerheid en twijfels.
Er is dus een nieuwe versie 2.0


Op een moment van grote onzekerheid en twijfels zie je geen uitweg meer, geen horizon, geen pad meer want het is mistig en donker. Indien de situatie lang aanhoudt en je er niet efficiënt mee kunt omgaan dreigen angst en depressie. Zover laat een leerrijk mens het niet komen.
Kan twijfel gezond zijn? In welke mate? Is het realistisch te streven naar een leven zonder twijfel? Toont zekerheid zich in een vastberaden, stellende houding? Is een vragende houding een teken van onzekerheid? Of net een uiting van een gezonde wetenschappelijke basishouding? Tot waar is het stellen van vragen ‘gezond’? Vanaf welk punt is er sprake van een ‘ongezonde’ situatie, en dus van ‘ongezonde twijfel’?
De tegenstelling twijfel—zekerheid is een onjuiste weergave van de werkelijkheid.
De extremen zijn ongezonde twijfel—zonder twijfel en té onzeker—té zeker.
Het evenwichtige midden is: gezonde twijfel en evenwichtige zekerheid.In een evenwichtig gevoel van zekerheid zit altijd een portie gezonde twijfel, een stukje gezonde onzekerheid. Steeds opnieuw sta je voor de keuze hoe je je in een concrete situatie zult opstellen; hoeveel onzekerheid je toelaat en hoeveel je met zekerheid wilt en kunt stellen. Ongezond wordt het wanneer je teveel naar één van de twee uitersten neigt; wanneer je te lang twijfelt en dreigt je in het twijfelen te nestelen of wanneer je je te zeker waant en niet duldt dat de zaken nog in vraag worden gesteld.
De leerrijke persoon weet dat onzekerheid groeit uit een drang naar te grote zekerheid en dat die drang het gevolg is van een innerlijke onzekerheid. Het is een cirkelbeweging waarin je gevangen zit! Het is een overlevingspatroon. Denken dat je onzekerheid kunt doen verdwijnen door meer kennis en zekerheid te verzamelen is meer van hetzelfde en leidt uiteindelijk tot meer onzekerheid. 
Net zoals je zelf je ‘feiten’ creëert (1), creëer je ook zelf je zekerheid of onzekerheid. De cirkel ‘innerlijke onzekerheid—drang naar te grote zekerheid’ wordt gevoed door het onrustig op zoek gaan naar meer en meer informatie, door voortdurend bezig te zijn met het idee ‘ik voel me onzeker’, door bezig te zijn met wat je niet wilt, door teveel vragen te stellen zonder een antwoord af te wachten, door nooit niet-bevestigende vragen te stellen (2). 
Onzekerheid wordt doorbroken door ‘in het midden’ te gaan staan. Dat is de plek van je ‘eigen kracht’ en je zelfvertrouwen.
Je leest de volledige tekst in de nieuwe versie van Leerrijker worden, het kán! 2.0 → Korte teksten

1. Hoe je zelf ‘feiten’ creëert – Vier soorten feiten → Korte teksten
2. De kunst van het vragen en het Vragenkompas → Korte teksten