Tagarchief: Levensthema

Hoe word je rijker in déze situatie? … Leerrijker

Met ‘déze situatie’ bedoel ik concreet de actuele periode rond het coronavirus en alle drastische maatregelen om het te doen uitdoven. Het begrip ‘déze situatie’ kan echter slaan op iedere context en gebeurtenis die erg ingrijpend is en die bij jou een gevoel opwekt van voor een tijdje gevangen te zitten in ongemakkelijke externe beperkingen.
Wat ik met ‘leerrijk’ bedoel lees je in de tekst die ik op de pagina Kort teksten heb gezet.

Leerrijker worden, het kán! Gebruik het Leerkompas

Iedere situatie, hoe vreemd of bedreigend ook, biedt tegelijkertijd een aantal ‘uitwegen met een beperkt risico’, ‘vensters voor verwondering’, ‘deuren om te ontsnappen’, ‘tunnels met een zwak licht aan het einde’, ‘sleutels voor sloten die te vinden en te openen zijn’. Om een van die andere kanten van een bedreigende situatie te kunnen ontwaren, heb je de houding nodig van een leerrijk mens. 
Het is een van de bijzondere kenmerken van ‘dramatische’ situaties of gebeurtenissen dat ze iedereen de kans bieden om je leer-rijkdom te vergroten.
Een leerrijk mens heeft een leerrijk zelfbeeld, d.w.z. een beeld dat zegt dat zij op dit ogenblik O.K. is, dat ze bezig is veel te leren en nog veel kan leren. Ze beleeft het leven als een eindeloze en boeiende leertocht waarbij er nooit definitieve antwoorden worden bereikt.
Een leerrijk persoon ervaart dat ‘leren’ op ieder moment gebeurt, om het even op welke plek zij staat, met wie zij samen is en om het even in welke relatie zij op dit ogenblik tot de ander staat. Zij heeft een beweeglijke geest die stroomt als water in een landschap.
Een leerrijk persoon heeft niet minder grenzen dan de leerarme persoon. Wel is het zo dat zij die grenzen positief weet te beïnvloeden. Zij heeft een realistisch beeld van welke grenzen zij kan verleggen en welke niet.
Zij loopt niet tegen de grenzen aan, zij ontmoet haar grenzen!

Zij strijdt niet tegen obstakels maar weet dat ze vaak om het muurtje heen kan. Moeilijk misschien, maar ze kan er omheen. En zelfs indien ook dát niet zou lukken dan nog zoekt zij een alternatieve weg.
Een leerrijk mens is zoals iedereen een wezen met beperkingen. In de beperkingen schuilen echter de ‘duizend mogelijkheden’. The sky is not the limit. Your love – for yourself and for others – will show the limit. Je liefde om te leren en tot aan je grenzen te gaan, duwt iedere beperking een beetje voor je uit. Jij bepaalt mee je grenzen.
Een leerrijk mens leeft ‘grenzeloos’. Ze ontdekt de ‘grenzeloze leegte’ die haar uitnodigt om door haar gevuld te worden.

Vraag van de week (13)

Welke vraag zou je ooit aan een ‘therapeut’ willen stellen?

Ik zet het woord ‘therapeut’ tussen haakjes omdat het naast een psycho-therapeut ook een arts, een sociaal begeleider, een biografie-begeleider of een filosoof kan zijn. Het gaat om iemand die op een professionele manier naar je luistert en aan wie je in vertrouwen een fundamentele vraag, zelfs een intieme vraag, kunt stellen.
In een crisissituatie moet de energie om iets in jou te onderdrukken plots op een andere plek worden ingezet. Er moet een andere pijnlijke plek worden ‘verdedigd’. Vaak scheuren daardoor oude wonden open of komen oude pijnen naar boven. Zo’n moment is tegelijkertijd de uitnodiging om de vraag te stellen waar het nu écht om gaat in je leven. Het is goed indien je beroep kunt doen en durft te doen op een professional en daar je vraag te laten klinken. Welke vraag? De vraag waar al je pijn én al je vreugde om draait, de vraag die wijst naar wat je écht wilt.
Je kunt uit twee wegen kiezen om je fundamentele vraag te vinden.
Op de eerste weg ga je analytisch tewerk en onderzoek je wat er heeft plaatsgevonden dat tot de actuele pijnlijke situatie heeft geleid. Wat je vandaag meemaakt, heeft een ervaring in het verleden die zorgde voor een ‘ontsteking’ (fysisch, emotioneel, psychisch, sociaal of relationeel). Na een grondige analyse kan je bij je fundamentele pijn uitkomen en die als vraag formuleren.

Een vraag is de start van een verandering, een vaststelling doet je stilstaan.
Op de tweede weg kijk je vanuit de toekomst. Je vertrekt van het punt waar je wilt terechtkomen, de plek die je uiteindelijk wilt bereiken. Wanneer je dat punt levendig visualiseert (“Zo ziet de situatie er concreet uit wanneer ik heb bereikt wat ik wil.”) kom je via enkele vragen uiteindelijk bij de vraag waar het je écht om te doen is. Je fundamentele vraag leidt je naar je plek in de toekomst.
Zelfs indien je nu niet onmiddellijk een professional gaat contacteren, is het goed om voor jezelf de behoefte te erkennen aan de vraag waar het jou écht om te doen is, de vraag die je nog steeds niet stelt en daardoor je weg blokkeert.

Vraag van de week (6)

Welke vraag zou je stellen aan een honderdjarige?

We leven allemaal met de houding alsof we zonder meer honderd jaar worden of meer. Het verlangen om ‘eeuwig jong’ te blijven klinkt al duizenden jaren. Regelmatig verschijnt er een hip-hip-hoera bericht dat het aantal honderdjarigen is verdubbeld.(1) De werkelijkheid is uiteraard helemaal anders. Slechts weinigen die worden geboren halen die leeftijd.(2)
Vaak wordt aan iemand die de honderd jaar viert de vraag gesteld wat haar of hem heeft geholpen om zo oud te worden. Dat is een ‘beleefde gelegenheidsvraag’ want echt geïnteresseerd in het antwoord zijn we niet. Met haar of zijn antwoord doen we immers niet. We werpen het gewoon in de snel-vergeet-mand. Wees gerust de honderdjarige weet dat ook en geeft je meer dan waarschijnlijk een ‘beleefd gelegenheidsantwoord’.
Welke vraag zou een honderdjarige wél willen krijgen? Welke vraag zou haar of hem blij maken en graag willen beantwoorden? (Deze vraag – welke vraag haar of hem blij maakt – kan je stellen aan de feestvierder!)
Ken je niemand die (bijna) zo oud wordt? Gebruik dan even je verbeelding en beeldt je in dat jij de honderd nadert. Welke vraag wil jij niet krijgen? Welke vraag zou je wél willen beantwoorden?
Wat is het nut van deze oefening?
Het kan je helpen om te reflecteren op de zin van de keuzes die jij vandaag maakt.
Het kan een opstap zijn om te leren welke vraag je kunt stellen aan iemand die met een levensbedreigende ziekte wordt geconfronteerd of iemand die op een palliatieve afdeling ligt. Dit is een situatie waar je in de toekomst wellicht meer kans maakt om mee te worden geconfronteerd.
Het kan je helpen om te stoppen met ‘beleefde vragen’ te stellen. Hou op met ‘beleefde vragen’, reserveer ze enkel voor die situaties waarin je beiden uitdrukkelijk het laat-ons-beleefd-doen-spel spelen. “Hoe gaat het?”

(1) Dat gebeurde in België tussen 1996 en 2016
(2) Op 1 januari 2019 waren er 1.487 honderdjarige mannen en vrouwen in België, waarvan 1.277 vrouwen en slechts 210 mannen, op een totale bevolking van 11.431.406

Rebels verzet tegen een patroon

Pablo Gargallo – Profeet – Middelheim Museum Antwerpen

De hele hype rond Yuval Harari deed me in mijn pen kruipen. Ja, ik heb ook zijn drie boeken gelezen. Toch bekijk ik wat er gebeurt met wat afstand. Hieronder enkele gedachten als aanzet voor verdere reflectie.

“Alles verandert sneller en sneller.” is een te snelle uitspraak.
Het patroon van het leven op aarde (bv. de door evolutie gestuurde veranderingen, de biologie van levende wezens, de interactiepatronen van de natuur) verloopt traag, al eeuwen aan eenzelfde tempo. Daarentegen, de menselijke maatschappelijke context – en dan vooral de technische en technologische aspecten ervan – verandert sneller en sneller. Daardoor verandert bv. het klimaat in een snel tempo. Voor de natuur zijn de veranderingen van het klimaat echter een gewoon interactiepatroon. De natuur reageert op wat er gebeurt via een bekend intern scenario. Het zal daardoor nog eeuwen duren vooraleer de huidig zichtbare wijzigingen van het klimaat zullen vertragen en stoppen en in een andere richting bewegen. Voor de natuur is dit één doorlopende stroom van aanpassingen. Er zijn geen ‘breuken’. Zich aanpassen aan wat er gebeurt ook al is dat soms plots – zoals bij de inslag van een meteoriet – is de gewone ‘natuurlijke’ beweging.

Is dat bij het gedragpatroon van de mens anders? Verandert de mens zijn gedrag nu sneller dan vroeger? Hoegenaamd niet. De mens past vandaag zijn gedrag aan in hetzelfde tempo als tienduizend jaar geleden. Ja, de omstandigheden wijzigen sneller omwille van de toenemende technische innovaties. Daardoor lijkt het alsof de mens zijn gedrag sneller wijzigt. Echter, het patroon om het gedrag aan te passen aan die techniek is vandaag niet sneller dan vroeger. Het patroon waarmee een jonge generatie haar gedrag aanpast aan nieuwe technische omstandigheden is hetzelfde: nieuwsgierig en snel. Het patroon waarmee een oudere generatie haar gedrag aanpast aan nieuwe technische omstandigheden is hetzelfde: terughoudend en traag. Alleen, er zijn vaker en sneller technische innovaties en dus moet het mechanische ‘gedragsverandering’ vaker worden ingezet. Het patroon van ‘gedragsverandering’ is nog steeds hetzelfde.
Een gevolg daarvan is – zoals steeds in zulke situaties – dat de oudere generatie wordt geconfronteerd met een jonge generatie die het ‘anders’ wil en doet. Het gewone patroon ‘ouderen reageren op jongeren’ moet nu vaker worden ingezet. Vandaag is er een grootouders-generatie die nog bezig is te reageren op hun kinderen, de ouders-generatie, die bezig is te inter-ageren met het gedrag van hun kinderen, de jongeren-generatie. Dat geeft het gevoel dat alles sneller verandert, maar het patroon ‘ouderen reageren op jongeren’ is reeds eeuwen weinig of niet veranderd. De ouders-generatie zit tussen twee tegengestelde dynamieken, tussen het gedrag van hun ouders, de grootouders, en dat van hun kinderen. Opnieuw, deze situatie lijkt anders dan eeuwen terug omwille van de maatschappelijke context. Echter, eeuwen terug deed zich deze situatie ook voor. In sommige culturen was het zelfs zo dat de drie generaties in hetzelfde huis woonden.

Ik ben geen historicus maar het verbaasd me dat een knappe professor geschiedenis, Yuval Harari, niet door heeft dat zijn gedrag vandaag deel is van de geschiedenis die wij samen maken. Zijn populariteit is gewoon deel van eeuwenoud patroon: mensen creëren hun profeten. Door de vragen en lofbetuigingen van duizenden fans laat de historicus zich verleiden om ‘de grootste denker van de eeuw’ te worden. “Ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid.” (1) Hij schets waar alle mensen in alle eeuwen steeds naar hebben verlangd: een Groot Verhaal, een bondig samenhangend beeld van de ganse geschiedenis waarin alle ‘waarom-vragen’ een antwoord krijgen. Tot daar het positieve. Hij laat zich echter verleiden om een oordeel te geven over de actuele situatie. Terecht zegt hij dat hij slechts aangeeft wat er ‘zou kunnen gebeuren’ niet ‘hoe het zeker zal evolueren’ maar vervolgens gaat hij in op het doemscenario.
De geschiedenis leert mij dat er in alle tijden – maar vooral in spannende tijden – twee soorten profeten gecreëerd worden en geliefd zijn: zij die waarschuwen voor de gevaren van de ontwikkelingen en voor het einde van ‘de beschaving’ en zij die de ontwikkelingen prijzen en oproepen om er volop gebruik van te maken. Een concreet voorbeeld: de technologie van de gezichtsherkenning (face recognition) samen met alle andere algoritmes die daar aan worden verbonden. Voor Yuval Harari (2) lopen we gevaar, voor de ondernemer en China evangelist Pascal Coppens (3) is het een zegen voor de consument (4). Dit is een gewoon eeuwenoud patroon.
Wij creëren onze profeten door hun volgers te worden, door hen te prijzen, door hun verhaal door te geven en door ons af te zetten tegen de ‘ valse profeten’.

De drijfveren van menselijk gedrag tonen als honderden eeuwen dezelfde dynamiek, hetzelfde patroon: als mens willen we veiligheid, zekerheid, bezit en invloed (fysiek, emotioneel, relationeel, intellectueel, materieel). Wanneer we dat hebben willen we meer, meer veiligheid, meer zekerheid, meer bezit, meer invloed, meer dan … de anderen. Wanneer we dat hebben bereikt willen we nog meer, nog meer veiligheid, nog meer zekerheid, nog meer bezit, nog meer invloed, nog meer dan … de anderen. Wat ons daar bij steunt is een Verhaal, vooral een Groot Verhaal dat we delen met ‘gelijkgestemden’ en dat ons sterkt als ‘wij zijn anders dan de anderen’: Ons Groot Verhaal met Onze Grote Helden, Onze Grote Profeten en Onze Grote Waarden.
Op een constructieve wijze ingezet leiden de menselijke drijfveren tot nieuwsgierigheid, innovaties, delen met elkaar, groter welzijn voor iedereen, gelijkheid.
Op een negatieve wijze toegepast leiden deze drijfveren tot hebzucht, haat, machtsstrijd, ziekte en grotere ongelijkheid.

Enkele reflecties

Waar het om de menselijk gedragspatronen gaat beoordelen we de actuele situatie niet evenwichtig en correct. We reageren nog steeds als de mens honderden eeuwen geleden.
We creëren nog steeds onze profeten vanuit onze onzekerheden, onze angsten of verwachtingen en zoeken vervolgens bij hen de bevestiging van onze gedachten.
We kunnen leren hoe we wél anders kunnen reageren. Dát kunnen we ook leren uit de lessen die reeds eeuwen worden doorgegeven, namelijk door rebelse denkers die uitdrukkelijk geen profeet wilden zijn. Wanneer ik ver terugblik begon het met denkers als Socrates (Griekenland) en Zhuang Zi (China, de taoïst).
Profeten zijn Gidsen, ze vertellen je wat je moet doen en hoe; ze kennen het juiste gedrag.
Rebelse denkers zijn Pathfinders, ze helpen je je eigen weg te vinden en schrijven geen gedrag voor. (5)


(1) De eerste regels van het boek Prediker uit het Oude Testament
(2) Yuval Noah Harari: How to Survive the 21st Century- Davos 2020 – https://www.youtube.com/watch?v=gG6WnMb9Fho
(3) Zo noemt Pascal Coppens zichzelf
(4) Pascal Coppens: Retail and DIY in China – Keynote in Dublin Pascal Coppens at Global DIY Summit 12/09/2019 – https://www.youtube.com/watch?v=R6nFFLRA4og
(5) Lees meer in het gratis boek: Pathfinder – Samen de juiste weg vinden → Pagina BOEKEN

Vraag van de week (4)

Met welke vraag help je iemand die niet meer weet hoe het verder moet?

Allemaal hebben we wel een moment beleefd dat we niet wisten hoe het nu verder moest.
Wat heeft jou geholpen om je volgende stap te zetten?
Vandaag hoor je meer jong volwassenen zeggen dat ze niet helder weten welke hun volgende stappen zouden moeten zijn. ‘Zouden moeten zijn’ wie bepaalt dat? Moet je weten? Wat moet je weten? Moet je een helder doel hebben alvorens een keuze te maken? Moet je weten wat je wilt alvorens te handelen? Voel je de druk om een duidelijk beeld te hebben van je carrière of van je relatie?
Oude taoïstische wijsheid klinkt door in het gezegde: “Er bestaat geen (ideale) Weg. De weg wordt gevormd door de stappen die je zet. Waar je voeten nu staan is jouw weg.”
Weten wat je wilt ontvouwt zich in wat je doet, niet in wat je je verbeeldt dat je ‘zou doen indien …’ of erger nog in wat je ‘zou moeten doen’. Het ogenschijnlijk paradoxale doet zich voor dat het leven helder wordt terwijl je stappen zet. Wachten om te beslissen en te handelen alvorens alle gegevens op tafel liggen, alvorens alle opties helder zijn, alvorens je de definitieve opleiding achter de rug hebt, alvorens je voldoende advies hebt ingewonnen, … betekent in de meeste gevallen dat je belangrijke opportuniteiten voorbij laat gaan.
Er bestaat gezonde twijfel en ongezonde twijfel. Niet-weten is deel van gezonde twijfel. Aan alles twijfelen is ongezonde twijfel. Zo bestaat er ook gezonde zekerheid en ongezonde zekerheid. Gezonde zekerheid houdt een portie gezonde twijfel in. Ongezonde zekerheid is de houding dat je alles weet en dat er geen vragen meer dienen gesteld te worden.
Een andere taoïstische wijsheid: “Hou van het niet-weten. Aanvaard dat er steeds een portie mysterie blijft. Geniet er van en stap verder.”
Iemand dient een vraag te stellen. Iemand dient de vraag te stellen die jou helpt een stap verder te zetten … om het even wat je vandaag niet weet.
Jij op jouw beurt wordt uitgenodigd om een vraag aan te bieden aan mensen die vandaag worstelen met hun volgende stap. Welke vraag stel je?