Tagarchief: Relatie

Waarom niet de waarom-vraag stellen?

Dit bericht had jarenlang succes op de website van de Lemniscaat Academie. De site werd vandaag definitief afgesloten. Daarom herneem ik het bericht hier.
In De kunst van het vragen en het Vragenkompas (→ Korte teksten) lees je meer over het onderscheid tussen waarom-vragen en waardoor-vragen, hoe je waardoor (type)-vragen kunt stellen en wat gepaste waarom-vragen zijn.

Wat wil je bereiken?

“Waarom deed je dat?”, “Waarom moet jij zo nodig … (dit doen)?”, “Waarom bereiken we niet wat we hebben vooropgesteld?”, “Waarom doen de anderen het beter dan wij?”
Waarom, waarom, waarom? Why, why, why?
 Herken je dit type vraag?
Hoe vaak stel jij als leidinggevende (of ouder, leraar, therapeut, coach, mediator) deze vraag? 
Wat wil je bereiken met deze vraag? Wil je iets te weten komen voor jezelf? Wat dan wel? Of wil je de ander aanzetten tot nadenken? Waarover dan wel? Welk antwoord wil je bekomen op je vraag?
Uit de antwoorden op deze laatste vraag blijkt duidelijk dat vraagstellers het zelf niet zo goed weten wat ze vragen en dat het diverse kanten uit gaat.
Welk antwoord verwacht je? In welke mate komt het antwoord dat je krijgt, overeen met het verwachtte antwoord op je waarom-vraag? Welke gevoelens tonen de reacties van de ontvanger van je waarom-vraag? Voelt de ontvanger zich echt vrij om je vraag of ernstig te nemen of te laten liggen? D.w.z. voelt zij zich vrij wanneer zij niet antwoordt?

Wat zijn de effecten van de waarom-vraag?

Een vraag die begint met “Waarom … ?” lijkt een eenvoudige onderzoeksvraag of een vraag die gewoon ondervraagt, maar is dat wel steeds het geval? Niet zelden heeft de vraagsteller een ander (onderliggend) doel dat meeklinkt in de vraag. In bepaalde gevallen kan men zich zelfs afvragen of het wel een vraag is?
De waarom-vraag stellen we vanuit een gewoontepatroon. Het is meestal, zo niet altijd, een slordig gestelde vraag. Onze eerste zorg zou een zorgvuldig taalgebruik moeten zijn. 
Voor het stellen van vragen houdt dat in dat je met je vraag helder uitdrukt welke reactie je graag ontvangt als resultaat.
De reacties op een simpele waarom-vraag lopen uiteen van een uitgebreid antwoord aan de ene kant tot een agressieve houding aan de andere kant. Daartussen liggen diverse reacties die uiteenlopende gevoelens uiten (verbaal en vooral non-verbaal): ongenoegen, onzekerheid, schaamte, schuldgevoelen, vertwijfeling, ergernis, een gebrek aan zelfvertrouwen, maar ook verwondering, verbazing, ongeloof, … enz. Deze reacties zeggen iets over het relationele aspect van de communicatie en niet over de inhoud van de vraag!
De waarom-vraag werkt sterk in op het relationele aspect van de communicatie. Niet alleen omwille van de intonatie waarmee we de vraag stellen maar door de formulering zelf.
Heel vaak hoort de ontvanger een waarom-vraag als een vraag naar verantwoording. De waarom-vraag roept bij vele mensen het gevoel op dat ze verplicht worden om zich te verantwoorden, om duidelijk te maken om welke reden ze iets gedaan hebben of nagelaten hebben te doen. Ze voelen zich (de een al meer dan de ander) geviseerd omdat de verantwoordelijkheid, naar hun aanvoelen, volledig bij hen wordt gelegd.

Van een waarom-vraag naar een waardoor-vraag.

Er is een vruchtbare manier om de ongewenste effecten van een (niet gepaste) waarom-vraag te vermijden: stel een waardoor(type)-vraag! Bv. “Wat heeft er jou toe verleid om… ?”
• Een vraag van het waardoor-type peilt naar de mechanismen die tot een bepaald gedrag of een bepaalde situatie hebben geleid.
• Een waardoor-vraag roept de ondervraagde op om na te denken en de zaken op een rijtje te zetten. Ze helpt haar om zelf met een verklaring te komen (niet een verantwoording) en maakt haar daardoor minder afhankelijk van de vraagsteller.
• Een waardoor-vraag heeft kiemen van verandering in zich. Het is een vraag die mogelijkheden voor de toekomst kan bloot leggen.
• De waardoor-vraag legt meer de basis voor een open dialoog en helpt om een machtsstrijd te vermijden.
• Een waardoor-vraag biedt de ruimte om de context te betrekken bij wat er is gebeurd of dient te gebeuren.
• Een waardoor-vraag werkt aan twee kanten: ook jij als vraagsteller moet nadenken. Over het algemeen voelt een vraagsteller zich meer betrokken bij het stellen van een waardoor-vraag.

In: De kunst van het vragen en het Vragenkompas (→ Korte teksten)
staat concreet hoe je de waardoor(type)-vraag stelt.

Vraag van de week (37)

Welke vraag heeft ooit een situatie die muurvast zat kunnen losmaken?
Wat was er aan die vraag dat daar voor zorgde?

Een vraag die dezelfde inhoud heeft, identiek dezelfde woorden, heeft een totaal ander effect wanneer ze op een andere manier wordt gesteld.
Iedere vraag heeft immers naast een inhoud ook een vorm, een tempo en een ritme. Ze wordt op een bepaalde toon gesteld, met het accent op bepaalde woorden. Daarnaast heeft iedere vraag een context: een tijdstip, een plaats, een verhouding tussen de betrokkenen en een relatie tot de voorafgaande gebeurtenissen.
Iedere vraag zegt altijd iets over de relatie tussen de vraagsteller en de vraagontvanger (of diegene voor wie de vraag werd bedoeld).
Iedere vraag klinkt anders, zelfs al heeft ze woordelijk dezelfde inhoud. Bijvoorbeeld “Hoe gaat het met jou?” of “Ben je het met mij eens?” kan je op acht verschillende manieren stellen.
(Lees: Hoe beweeg je binnen het relatieveld? → KORTE TEKSTEN)

In enkele gevallen heeft een vraag een ‘magisch’ effect. Iedere professionele therapeut of coach was er ooit getuige van: een eenvoudige vraag zorgt plots voor een opening in een situatie die ‘moeilijk oplosbaar’ leek.
Kan jij je zo’n situatie herinneren? Wat gaf de vraag haar ‘kracht’? Hoe zou je die ‘kracht’ kunnen oproepen bij een volgende gelegenheid?

Vraag van de week (34)

Welke vraag zou je graag ontvangen van je geliefde? 
Hoe kan je haar/hem duidelijk maken dat je graag net die vraag zou krijgen?

Er is niets mis met het vragen om een vraag. Integendeel, de mogelijkheid bieden aan de ander om je een vraag te stellen wordt meestal erg positief ontvangen.
Daarnaast toon je op deze manier een beetje je kwetsbaarheid, wat ook goed is voor de relatie.

Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’?

Ik ben niet alleen om de boodschappen die in mijn richting worden gestuurd te interpreteren als “Dit is voor mij bestemd, persoonlijk.” Toch is dit vaker onterecht. Niet alles wat op me afkomt is persoonlijk ‘voor mij’ bedoeld. Niet zelden wordt een opmerking uitgezonden om hardop na te denken, om de gedachte te verplaatsen, om een ‘afleiding’ te zoeken (een toetssteen of een pispaal).
Niet iedere vraag die klinkt is persoonlijk bedoeld of is bedoeld om door mij te worden beantwoord.
Wanneer ik om mij heen kijk, merk ik dat ik niet alleen ben om boodschappen soms té persoonlijk te nemen en er dan onmiddellijk op te reageren.

Een hulp bij het verbindend communiceren is te oefenen om het gesprek ‘in het midden‘ te houden. Het ‘midden’ is de ‘lege’ ruimte tussen ons, materieel, emotioneel, mentaal en spiritueel. Daarin passeert alles. Het is in werkelijkheid de verbindende ruimte tussen mij en de ander en alles om mij heen. De ruimte is steeds gevuld, nooit helemaal leeg.

Uiteraard zijn er situaties waarin iemand een boodschap recht op mij afvuurt (een scherpe opmerking, een verwijt, een oordeel) met de bedoeling mij persoonlijk te raken. En dan nog is het verstandiger indien ik leer de boodschap ‘in het midden’ te ontvangen en mijn reactie ‘in het midden’ te leggen.

Je leest er meer over in de nieuwe tekst ‘Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’?’. 
Je vindt die zoals steeds op de pagina “Korte teksten”.

Vraag van de week (33)

Welke vraag zou een enorm verschil maken in je vriendenrelaties indien je die zou stellen aan je vrienden?

Wat kan je allemaal delen met je beste vrienden? Wat kan je hen vragen?
Velen hebben de ervaring dat wanneer je echt in nood verkeert dat je dan plots minder behulpzame vrienden hebt.
Wanneer je scheidt van je partner blijken vrienden ook van je te scheiden.
Wat zou je ooit willen kunnen vragen aan je beste vrienden?
Stel dat je dit zou vragen, welke reactie verwacht je of hoop je te krijgen?
Wat maakt dat die vraag zo belangrijk is voor jou binnen jullie relatie?
Aan wie zou je deze vraag ook kunnen stellen, al is hij of zij niet je vriend?