Hoe word je rijker in déze situatie? … Leerrijker

Met ‘déze situatie’ bedoel ik concreet de actuele periode rond het coronavirus en alle drastische maatregelen om het te doen uitdoven. Het begrip ‘déze situatie’ kan echter slaan op iedere context en gebeurtenis die erg ingrijpend is en die bij jou een gevoel opwekt van voor een tijdje gevangen te zitten in ongemakkelijke externe beperkingen.
Wat ik met ‘leerrijk’ bedoel lees je in de tekst die ik op de pagina Kort teksten heb gezet.

Leerrijker worden, het kán! Gebruik het Leerkompas

Iedere situatie, hoe vreemd of bedreigend ook, biedt tegelijkertijd een aantal ‘uitwegen met een beperkt risico’, ‘vensters voor verwondering’, ‘deuren om te ontsnappen’, ‘tunnels met een zwak licht aan het einde’, ‘sleutels voor sloten die te vinden en te openen zijn’. Om een van die andere kanten van een bedreigende situatie te kunnen ontwaren, heb je de houding nodig van een leerrijk mens. 
Het is een van de bijzondere kenmerken van ‘dramatische’ situaties of gebeurtenissen dat ze iedereen de kans bieden om je leer-rijkdom te vergroten.
Een leerrijk mens heeft een leerrijk zelfbeeld, d.w.z. een beeld dat zegt dat zij op dit ogenblik O.K. is, dat ze bezig is veel te leren en nog veel kan leren. Ze beleeft het leven als een eindeloze en boeiende leertocht waarbij er nooit definitieve antwoorden worden bereikt.
Een leerrijk persoon ervaart dat ‘leren’ op ieder moment gebeurt, om het even op welke plek zij staat, met wie zij samen is en om het even in welke relatie zij op dit ogenblik tot de ander staat. Zij heeft een beweeglijke geest die stroomt als water in een landschap.
Een leerrijk persoon heeft niet minder grenzen dan de leerarme persoon. Wel is het zo dat zij die grenzen positief weet te beïnvloeden. Zij heeft een realistisch beeld van welke grenzen zij kan verleggen en welke niet.
Zij loopt niet tegen de grenzen aan, zij ontmoet haar grenzen!

Zij strijdt niet tegen obstakels maar weet dat ze vaak om het muurtje heen kan. Moeilijk misschien, maar ze kan er omheen. En zelfs indien ook dát niet zou lukken dan nog zoekt zij een alternatieve weg.
Een leerrijk mens is zoals iedereen een wezen met beperkingen. In de beperkingen schuilen echter de ‘duizend mogelijkheden’. The sky is not the limit. Your love – for yourself and for others – will show the limit. Je liefde om te leren en tot aan je grenzen te gaan, duwt iedere beperking een beetje voor je uit. Jij bepaalt mee je grenzen.
Een leerrijk mens leeft ‘grenzeloos’. Ze ontdekt de ‘grenzeloze leegte’ die haar uitnodigt om door haar gevuld te worden.

Vraag van de week (13)

Welke vraag zou je ooit aan een ‘therapeut’ willen stellen?

Ik zet het woord ‘therapeut’ tussen haakjes omdat het naast een psycho-therapeut ook een arts, een sociaal begeleider, een biografie-begeleider of een filosoof kan zijn. Het gaat om iemand die op een professionele manier naar je luistert en aan wie je in vertrouwen een fundamentele vraag, zelfs een intieme vraag, kunt stellen.
In een crisissituatie moet de energie om iets in jou te onderdrukken plots op een andere plek worden ingezet. Er moet een andere pijnlijke plek worden ‘verdedigd’. Vaak scheuren daardoor oude wonden open of komen oude pijnen naar boven. Zo’n moment is tegelijkertijd de uitnodiging om de vraag te stellen waar het nu écht om gaat in je leven. Het is goed indien je beroep kunt doen en durft te doen op een professional en daar je vraag te laten klinken. Welke vraag? De vraag waar al je pijn én al je vreugde om draait, de vraag die wijst naar wat je écht wilt.
Je kunt uit twee wegen kiezen om je fundamentele vraag te vinden.
Op de eerste weg ga je analytisch tewerk en onderzoek je wat er heeft plaatsgevonden dat tot de actuele pijnlijke situatie heeft geleid. Wat je vandaag meemaakt, heeft een ervaring in het verleden die zorgde voor een ‘ontsteking’ (fysisch, emotioneel, psychisch, sociaal of relationeel). Na een grondige analyse kan je bij je fundamentele pijn uitkomen en die als vraag formuleren.

Een vraag is de start van een verandering, een vaststelling doet je stilstaan.
Op de tweede weg kijk je vanuit de toekomst. Je vertrekt van het punt waar je wilt terechtkomen, de plek die je uiteindelijk wilt bereiken. Wanneer je dat punt levendig visualiseert (“Zo ziet de situatie er concreet uit wanneer ik heb bereikt wat ik wil.”) kom je via enkele vragen uiteindelijk bij de vraag waar het je écht om te doen is. Je fundamentele vraag leidt je naar je plek in de toekomst.
Zelfs indien je nu niet onmiddellijk een professional gaat contacteren, is het goed om voor jezelf de behoefte te erkennen aan de vraag waar het jou écht om te doen is, de vraag die je nog steeds niet stelt en daardoor je weg blokkeert.

De ander willen begrijpen en begrepen willen worden

Dit bericht stond drie jaar geleden op de website van de Lemniscaat Academie. Meerdere signalen hebben me aangezet het opnieuw te publiceren: empathie of meevoelen met anderen wordt te snel gelijkgesteld met ‘de ander begrijpen’. Dit is ten onrechte. Empathie betekent dat je de ander volledig ‘de ander’ laat zijn en respecteert en de zaken leert zien door haar bril, zelfs als je haar niet begrijpt. Je bent in je empathie net als in iedere vaardigheid begrensd. Een dialoog blijft mogelijk zonder de ander volledig te begrijpen en begrepen te worden.

De ander willen begrijpen

Wanneer je echt naar iemand wilt luisteren of haar helpen of met haar samenwerken, stop dan met te trachten haar te willen begrijpen. Zet je veeleer in om te achterhalen welke de belangrijkste vraag is die op dit ogenblik in haar leeft. Wat is haar kernvraag op dit moment? (= de vraag die er écht doe doet, nu) Tracht haar gedachtengang waar te nemen, de wijze waarop zij gedachten vormt en innerlijke beelden hanteert … zonder te oordelen. Enkel zo kan je een vraag stellen die haar helpt om – vanuit haar denk- en betekeniskader – een zinvol antwoord te vinden op haar kernvraag.
Om de gedachtengang van de ander te kunnen waarnemen, is het nodig dat je je eigen denkkader even parkeert. Wat ‘logisch’ is voor haar hoeft niet logisch te zijn voor jou. Je hoeft het er niet alleen niet mee eens te zijn, je hoeft het zelfs niet te begrijpen! Je hoeft niet alles te kunnen begrijpen om goed te kunnen samenwerken. Wél aanvaarden dat dit nu haar logica is en het gesprek aangaan.
De bewering dat datgene wat jij niet kunt begrijpen ‘onbegrijpbaar’ is, klopt niet. Enkel jij kunt het niet begrijpen, nu. Alles wat je waarneemt, voelt, denkt en doet vertrekt vanuit jouw aannames en overtuigingen. Willen begrijpen vertrekt bv. vanuit de aanname dat jij haar kúnt begrijpen. Dat klopt niet met de werkelijkheid: je bent begrensd in datgene wat je kunt begrijpen.
Wanneer je tracht te begrijpen, doe je moeite om met jouw denkkader de logica van de ander te verstaan. Dat doet onrecht aan de ander. Help de ander om via haar eigen denkkracht, haar emotionele kracht en haar zingeving te zoeken naar haar zinvolle antwoorden. Haar zoektocht zal gans anders verlopen dan jouw zoektocht.
Willen begrijpen legt vaak een obstakel op de weg. Het is een obstakel omdat je niet de gepaste vraag stelt die iemand nu op weg zou kunnen helpen, haar weg, niet de weg volgens jouw inzicht. Het is een obstakel omdat je daardoor haar kracht beknot om zelf tot inzichten en keuzes te komen. Het is een obstakel omdat je hiermee haar zelfredzaamheid beperkt. Het is een obstakel omdat je in de meeste gevallen teveel verantwoordelijkheid op je schouders laadt en vroeg of laat als Redder optreedt.
Wil je de ander echt helpen? Help de ander om zichzelf te begrijpen! Daarvoor is het niet noodzakelijk dat jij  de ander begrijpt.
Wat is er wél nodig? Een vragende houding en de juiste vraag stellen. Je laat de verantwoordelijkheid waar ze hoort = bij de ander. Je stopt geen energie in alles willen begrijpen. Je houdt je bezig met het stellen van de juiste vragen en het scherp waarnemen hoe zij haar ‘probleem’ formuleert, welke overtuigingen daarin werken, wat zij wil bereiken, enz.
Ieder van ons vult de woorden die hij uitspreekt en die hij de ander hoort gebruiken iets anders in en voelt ze een beetje anders aan. Dit kan je dagelijks vaststellen. De eenvoudige oefening van een woordenwolk maken (1) kan je helpen om je bescheidener op te stellen. Daarnaast zorgt het voor meer helderheid in het gesprek.
Alles willen begrijpen is een broertje van perfectionisme.
Wanneer je eerst alles wilt begrijpen alvorens keuzes te maken en beslissingen te nemen vergeet je dat alles voortdurend verandert en dat het nodig is om regelmatig bij te sturen.

Begrepen willen worden

Dit is een valkuil waar velen onder ons in vastzitten: moeite doen om iets aan de ander uit te leggen zodat zij jou kan begrijpen. Steeds blijkt dat jouw behoefte om begrepen te worden een obstakel is in het vinden van goede antwoorden op jouw kernvraag (= de vraag die er voor jou écht doe doet, nu). 
Dat jij vraagt om begrepen te worden is zeer menselijk. Dat de ander dat vraagt is ook zeer menselijk. Voor het ontdekken van de vraag waar het echt om gaat en het vinden van een duurzaam antwoord is het evenwel niet nodig om begrepen te worden. Niet voor jou, niet voor de ander. Het is mooi meegenomen indien het gebeurt (of beter, indien je de illusie hebt dat het gebeurt) maar het is niet noodzakelijk om de zaken efficiënt aan te pakken.
Ik weet uit eigen ervaring hoe aangenaam het voelt wanneer ik ervaar “Deze persoon begrijpt mij.” (= op dit ogenblik, in deze context, voor deze situatie, bij deze vraag van mij). Daar kan ik van genieten. Ik ben echter gestopt met: “Ik wil eerst begrepen worden alvorens …”. Daardoor leg ik minder last op de ander, kijk ik naar wat er werkelijk tussen ons gebeurt en tracht ik daar constructief mee om te gaan. Dat doe ik ook wanneer ik beslis om “nee” te zeggen tegen de ander. Ik merk dat dit zowel mezelf als de ander veel ruimte biedt. (2) De ander hoeft echt geen moeite te moeten doen om mij te begrijpen. Het is lief indien het gebeurt.
Zodra ik het verlangen (of de vereiste) loslaat dat de ander mij begrijpt, kan ik de ander vrij laten in de manier waarop zij denkt, wat voor haar betekenisvol is, de waarden die voor haar belangrijk zijn, datgene waar zij in gelooft. Dan kan ik haar opmerkingen open ontvangen, zonder er eerst allerlei eisen aan te stellen. Enkel zo kan ik iets ontvangen dat buiten mijn denkkader valt! Ik heb dan niet de bevestiging dat mijn visie correct is maar wel een weg naar een duurzame oplossing.

(1) Lees meer in: Wat is een woordenwolk? → Korte teksten
(2) lees meer in: Hoe hou je het gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten

Vraag van de week (12)

Met welke vraag verleid je een ‘klager’ om de ‘ontdekkingsweg’ op te lopen?

We hebben allemaal in mindere of meerdere mate een ‘klager’ in ons. Iedereen beleeft situaties waarin de ‘klager’ in ons wordt getriggerd. Sommige mensen staan dan klaar om jou er op te wijzen dat je het fout aanpakt en dat je de situatie ook als een ‘uitdaging’ of een ‘opportuniteit’ kunt beschouwen i.p.v. als een ‘probleem’ of een ‘obstakel (1). Alsof je niet mag voelen wat er op dat moment in jou omgaat, … waar dat gevoel ook vandaan komt, waar dat ook zijn grond heeft. Hoe lief positivisten en posibilisten ook zijn, hun uitgangspunt draait steeds om ‘nuttig zijn’. Jouw overtuiging maakt dat je de situatie ‘negatief’ of ‘onvruchtbaar’ bekijkt, vinden ze,  en wanneer je met een ‘positieve’ overtuiging kijkt, kan je de andere kant van de medaille zien. Alsof je ervaringswereld een medaille is met slechts twee kanten.
Zal de klager in jouw zijn positie verlaten omdat iemand beweert dat anders kijken nuttiger is? Indien dit zo werkt voor jou, doe dan wat jou het beste schikt of het nuttigst lijkt.
Op de nuttigheidsweg moet je steeds ‘doen’, ‘iets nuttig doen’. Het is óf nuttig óf nutteloos (en waardeloos?). Je wordt daarenboven beoordeeld (en vaak veroordeeld): klagen is fout, wanneer je klaagt ben je verkeerd bezig.
Ik stel een andere weg voor, de ‘ontdekkingsweg’: niets moet, alles kan en mag (dus ook zeuren en mopperen). Je hoef niets te doen dat nuttig is. Ga gezellig zitten, maak het je gemakkelijk, relax en … Oei, opgelet, dit advies kan ook ‘nuttig’ worden gebruikt. Opgepast daar zijn de mindfulness-apostelen! Neen, wat ik bedoel is wu-wei (2): ‘actief niet-doen’, niets ondernemen om de situatie zo te forceren dat je zeker een nuttig doel bereikt. Laat het idee ‘het moet nuttig zijn’ even rusten en geniet van … nu jou van datgene wat er gebeurt in jou en rondom jou, op dit moment. Ontdek wat je niet-gericht kunt bereiken. Ontdek wat naar jou toekomt zonder dat je er om vraagt. Ontdek wat er allemaal mogelijk is in een ‘onmogelijke situatie’. Ontdek de bijdrage van het ‘nutteloze’ aan het samenleven. (Bv. een “Dank je” aanbieden zonder doel, zomaar, eenvoudig.) Beleef wanneer ‘niets doen’ gaat vervelen en ontdek het onderscheid met ‘niet-doen’ = niet iets doen dat tegen de stroom van jouw ‘natuur’ ingaat.

Wil je jezelf of iemand anders die kant op krijgen? Leer dan te verleiden met een vraag. Welke vraag kan jou verleiden om zonder doel op ontdekking te gaan? Welke vraag kan diegene die jij wilt ‘helpen’ verleiden met je mee te lopen?

Wat is het nut van deze ‘Vraag van de week’? Wat haal het uit dat ik zaterdag 21 maart om 5u ’s ochtends ben opgestaan, achter mijn Mac ben gaan zitten en dit heb genoteerd, nadat ik dit idee in de slaap-waak-overgang had ontvangen? Kan ik je met dit berichtje tot iets verleiden? Tot wat dan wel? Ervaar je het resultaat als leuk, fijn, aangenaam? Geniet er van.
Een ‘verborgen’ element: het zoeken naar de vraag waar de ‘Vraag van de week’ naar vraagt is op zich een ontdekkingstocht.
Ik noteer iedere week een ‘Vraag van de week’ omdat ik er van geniet dit te kunnen schrijven en de mogelijkheid heb om dit te delen. Niet meer, niet minder, gewoon.

(1) Maak eens een woordenwolk rond het woord ‘probleem’ of het woord ‘opportuniteit’ en haal uit de dertig woorden minstens vijf boeiende mogelijkheden om de situatie anders te benoemen en te bekijken. Lees hierover meer in: Wat is een woordenwolk? → Korte teksten
(2) Lees meer in: Wu-wei – Bereik meer met actief niet-doen → Korte teksten

Vraag van de week (11)

Welke vraag spreekt de ethische en morele verantwoordelijkheid van je buurman aan?

Verantwoord burgerschap betekent dat je, in bepaalde situaties, je eigenbelang laat volgen op het algemeen belang, niet omgekeerd. Het belang van de groep of de gemeente of de maatschappij komt dan eerst.
Op sommige momenten in de geschiedenis wordt van burgers verwacht dat ze zich inzetten voor een algemeen doel. Er volgt verontwaardiging wanneer iemand in zulke omstandigheden louter voor het eigen gewin gaat. Zelfs in een maatschappij waar ‘financiële winst’ de grootste drijfveer is. Grof geschetst reageren mensen in het Wersten veel meer vanuit individueel belang en minder voor het groepsbelang. Daarenboven is er hier geen dictator die zonder meer iets kan opleggen. Toch bezit iedereen een innerlijke ethische en morele code die hij of zij volgt. Iedereen is aan te spreken op zijn of haar ethische en morele persoonlijke verantwoordelijkheid.
Je kunt iemand op verschillende manieren ‘aanspreken’. Je kunt een van de ‘bestraffende’ wegen kiezen: een publiek verwijt sturen bij een inbreuk (bv. hem via sociale media aan de schandpaal nagelen) of een boete opleggen wanneer iemand wordt betrapt of zwaaien met de ‘zwarte gevolgen’ (Rokers stoppen echter niet door de boodschap dat ze kanker zullen krijgen. Wel is er nu wetenschappelijk vastgesteld dat rokers kankerverwekkende stoffen verspreiden zelfs wanneer ze niet roken. Dát vraagt om een ethische reflex.)
Je kunt ook voor een van de ‘bemiddelende’ of ‘verbindende’ wegen kiezen: je kunt een gesprek aangaan of je kunt een vraag stellen.
Om te leren welke vraag een ander kan aanspreken op zijn of haar ethische verantwoordelijkheid, is het nuttig om bij jezelf na te gaan welke vraag jou zou raken. Overweeg een situatie waarin jij het moeilijk hebt om te kiezen voor het algemeen belang boven je eigenbelang. Wil zo’n vraag wérken dan is het een open vraag, zonder een onderliggend oordeel. Het is geen verdoken verwijt. Zo’n vraag wordt ‘in het midden’ gelegd (1), wat ruimte laat om de vraag rustig te bekijken en een antwoord te zoeken. Ze wordt niet iemand ‘voor de voeten geworpen’ als een obstakel.
Je kunt verontwaardigd zijn door het gedrag van een ander. De gepaste vraag stel je niet vanuit je gevoel van verontwaardiging maar vanuit de intentie om de ander ‘terug constructief bij de zaak te betrekken’.

(1) Lees meer in: Hoe hou je een gesprek ‘in het midden’? → Korte teksten